الموسومة بألف الصغری . . . بنابراین ارسطو در الالف الصغری مطلبی را گفته که بر آن مطلب‌ ایرادهائی وارد شده و شیخ می‌خواهد آن ایرادها و شکوک را حل کند .

بیان ارسطو از تعبیر کون شی‌ء من شی‌ء

ارسطو درباب " کون شی‌ء من شی‌ء " تفسیری را بیان کرده که این تفسیر کامل و جامع نیست . و بر این تفسیر ایرادهائی وارد آمده است . ما مطلب‌ او را با تعبیر و بیان خودمان می‌آوریم ، اگر چه او به این شکل نگفته ولی‌ مطلبش همین است . می‌گوید : ( کون شی‌ء من شی‌ء ) اما علی سبیل الاستحالة و اما علی سبیل الاستکمال . علی سبیل الاستحالة یعنی اینکه یک شی‌ء که مجموعی‌ از ماده و صورت است صورتش زایل شود و ضد آن صورت بر آن ماده حائل‌ گردد . این را اصطلاحا استحاله می‌گویند ، یعنی از حالی به حالی درآمدن ، از حالی به ضد آن حالت درآمدن ، مثل آن تعبیری که قدمای ما داشتند و معتقد بودند که آب به هوا تبدیل می‌شود و هوا به آب . می‌گفتند که آب‌ دارای ماده‌ای و صورتی است ، در تبدیل آب به هوا صورت آب زایل می‌شود و بر ماده آب صورت هوائی عارض می‌گردد . برعکس آن نیز صادق است ، هوا که دارای صورت‌هوائی است ، این صورت را از دست می‌دهد و صورت آب یا صورت آتش یا صورتی دیگر عارض او می‌شود . پس منظور از اینکه " کون‌ شی‌ء من شی‌ء " علی سبیل‌الاستحاله است اینست که یعنی علی سبیل زوال جزئی‌ از شی‌ء و حلول ضد آن جزء بر آن شی‌ء . نوع دیگری از " کون شی‌ء من شی‌ء " را که ارسطو گفته علی سبیل‌الاستکمال‌ است ، نه علی سبیل الاستحاله . پیدا شدن چیزی از چیزی به معنای پیدا شدن‌ کمالی برای او ، نه به معنای اینکه چیزی ازمتکون منه زایل شود تا چیز دیگر پیدا گردد . در اینجا بدون اینکه چیزی زایل شود آن چیز دیگر پیدا شده است . مثل کون الرجل من الصبی ، می‌گوئیم : " یصیرالماء هواء " و نیز می‌گوئیم : " یصیرالصبی رجلا " .