فصل فی نسبة المعقولات الیه ، و فی‌ایضاح أن صفاته الایجابیه والسلبیه‌ لاتوجب فی ذاته کثره ، و أن له البهاءالاعظم والجلال الارفع والمجد الغیر المتناهی ، و فی تفصیل حال اللذه العقلیة .
ثم یجب أن یعلم أنه اذا قیل عقل للاول قیل علی المعنی البسیط الذی‌ عرفته فی کتاب النفس ، و أنه لیس فیه اختلاف صور مترتبه متخالفه کما یکون فی‌النفس علی المعنی الذی مضی فی کتاب النفس ، فهو لذلک یعقل‌ الاشیاء دفعه واحده من غیر أن یتکثر بها فی جوهره ، أوتتصور فی حقیقه ذاته‌ بصورها . [١] بل تفیض عنه صورها معقوله ، و هو أولی بأن یکون عقلا من‌ تلک الصور الفائضه عن عقلیته ، ولانه یعقل ذاته ، و أنه مبدأ کل شی‌ء ، فیعقل من ذاته کل شی‌ء .
در اینجا است که شیخ به عقل بسیط اشاره کرده ، و دیگر بیش از این هم‌ اشاره نکرده است و [ به کتاب نفس ارجاع داده است ، ] در ذات حق‌ تعالی چنین نیست که صور مختلفی باشد که آن صور متخالف یکدیگر و یکی‌ مقدم بر دیگری باشد ، چنان که در نفس هست . به عقیده شیخ ، اولا این‌ نسبتها در نفس نسبت حلولی است ، و ثانیا این صور با یکدیگر تقدم و تأخر دارند ، یعنی یک صورت هست و بعد با تفکر ، یکی دیگر برای نفس‌ تدریجا و زمانا پیدا می‌شود . خیال نکنید که این صور مثل اعراضی است که‌ در آن واحد در یک شی‌ء جمع شده و حلول کرده‌اند ، این جور نیست . و نیز چنین نیست که خیال بکنید نوعی اتحاد عاقل و معقول است . زیرا شیخ اتحاد عاقل و معقول [ در علم واجب به غیر را ] قبول ندارد . و نیز چنین نیست‌ که مانند نفس ، متصور به صورت این معقول شود و به منزله ماده

[١] در بعضی از نسخه‌ها بعد از " بصورها " این جمله هست : " من غیر أن تتکثر صورتها فی حقیقه ذاته بصورها " که این جمله غلط است [ و زائد است ] .