تضاد شرح داده‌ایم . [١] این نیز مطلبی بود که چون به اینجا مربوط بود عرض کردم ، برای اینکه‌ توجه داشته باشید که یک طرز تفکری وجود دارد که می‌گوید وجود مطلق‌ نمی‌تواند وجود داشته باشد و حقیقت ندارد ، وقتی وجود می‌تواند وجود داشته‌ باشد که به یک شی‌ء تعلق پیدا کرده باشد . قهرا شیئی که در مقابل وجود فرض می‌شود همان ماهیت است .
سؤال : امروزیها می‌گویند که مطلق چنان سعه‌ای دارد که هم وجود و هم عدم‌ را شامل می‌شود .
استاد : منظور وجود مطلق است ؟ - : آنها بطور کلی می‌گویند که مطلق شامل عدم و وجود است . بعد هم‌ می‌گویند که این نظر را " قیصری " هم گفته است .
استاد : نه ، بیخود می‌گویند ، در بیانات او نیست . مطلق شامل عدم و وجود است یعنی چه ؟ آیا مطلق خودش وجود دارد یا ندارد ؟ این مطلق یا موجود است یا معدوم . اگر موجود باشد ، آیا این همان وجود مطلق است یا وجود شی‌ء مطلق ؟ بالاخره یکی از این دو تا است . اگر بگوئیم همان وجود مطلق است ، دیگر غلط است که بگوئیم شامل وجود و عدم می‌شود . و اگر بگوئیم وجود شی‌ء مطلق است ، در واقع ماهیت را مطلق فرض کرده‌ایم ، یعنی‌ ذاتی را فرض کرده‌ایم که آن ذات مطلق است . پس مطلق ماهیت می‌شود ، این را می‌گوئید هم شامل وجود می‌شود و هم عدم . ماهیت اصلا نمی‌تواند مطلق‌ باشد ، ماهیت مساوی است با محدود بودن . قیصری هم آن حرف را نزده است‌ ، حرف قیصری درباره وجود است ، همه تکیه او روی وجود است . اصلا عرفا هستند که برای اولین بار مسأله اصالت وجود را طرح کردند ، البته بیان‌ آنها فلسفی نبود و با بیان خودشان بود .

[١] [ مقالات فلسفی جلد اول ] .