اما تناهی علل صوری اوضح از این است که احتیاج به برهان داشته باشد . صور غیرتناهی در آن واحد غیر ممکن است . در عین حال ، همان برهانی را که‌ در تسلسل علل ذکر کردیم در اینجا هم جاری است . یعنی هر جا که آن شروط جاری باشد این برهان هم جاری است . آن شروط عبارتند از : اول اینکه امور غیرمتناهیة باشند ، دیگر اینکه بین امور ترتب باشد ، و سوم اینکه امور معیت داشته باشند .

ابداع و احداث

آنگاه شیخ مطلبی را عنوان می‌کند که قبلا هم بحث شده بود . حکما بین‌ ابداع و احداث فرق می‌گذارند . البته حکما به هر دو ایجاد می‌گویند . احداث یعنی ایجاد شیئی از شیئی . . . احداث را بیشتر تکوین می‌نامند و این اصطلاح وقتی است که شی‌ء یک مایه قبلی داشته باشد . ابداع آنجائی‌ است که چیزی از چیزی بوجود نیامده است ، [ و صرف ایجاد و ابداع است ] . حکما قائل هستند که هیچ چیز در طبیعت ابداعی نیست ، همه تکوینی و احداثی است . اما اشیائی نیز داریم که ابداعیاتند ، ایجادشان صرف ایجاد است ، نه ایجاد شی‌ء از شی‌ء به عقیده اینها عقول مجرده از این نوع است ، البته نفس چنین نیست . در مورد طبیعت هم اگر همه موجودات وکل آنرا در نظر بگیریم باز هم نسبت به ذات باری ابداعی است . همه طبیعت دیگر از چیزی بوجود نیامده است ، برای مجموع طبیعت دیگر ماده‌ای وجود ندارد . " کون من " دو اصطلاح دارد ، یکی به این معنی است که هر چیزی ماده‌ای‌ دارد . به این معنی هیچ چیزی از عدم بوجود نیامده است ، چون عدم چیزی‌ نیست که از آن چیزی پیدا شود . اما به یک معنی دیگر همه اشیاء از عدم‌ به وجود آمده‌اند . به این معنی که هر شیئی در مرتبه ذاتش وجود نیست ، بعد به واسطه علةالعلل هست می‌شود . اینکه عدم موجود گردد محال است ، وجود هم محال است که معدوم شود .