بعد یصیر جزءا . مثلا مصالح ساختمانی در ابتدا جزء چیزی نیستند ، آب‌ خودش مستقل است ، سیمان هم وجود مستقلی دارد ، آنگاه اینها را می‌آورند و جزء این ساختمان قرار می‌دهند . عناصر به اصطلاح طبیعیات نیز ابتدا مستقلا در طبیعت وجود دارند ، بعد با یکدیگر ترکیب می‌شوند و جزء یک‌ مرکب می‌گردند . یا مثلا انسان ابتدا عالم نیست ، بعد عالم می‌شود ، آنوقت انسان عالم پیدا می‌شود ، که انسان و علم دو جزء انسان عالم هستند . شیخ می‌گوید مقصود این نیست ، مقصود جزئی است که لایمکن أن یوجد الاجزءا ، نمی‌تواند حالت غیر جزئی داشته باشد . وقتی که می‌گوئیم علت مادی یا علت عنصری به این معنا است و همین است که خارج از همین دو قسم نیست .
یا به شکلی است که در مثل " کون الماء هواء " است ، یا به شکلی است‌ که در مثل " کون الصبی رجلا " می‌باشد . آن اقسامی که ایراد کنندگان مطرح‌ کردند داخل در اینجا نیست . آن اقسام که گفته شد آن چیزهائی است که در ابتدا جزء نیستند و بعد جزء می‌شوند .

ادامه نقد بیان شیخ

در اینجا ما ایرادی بر بیان شیخ وارد کردیم که به قوت خود باقی است .
گفتیم که چرا ارسطو آن تقسیم دو گانه را کرده است با اینکه بحث او در مبادی جوهر است ؟ چرا مبادی جوهر را دوگونه دانسته ، یکی علی سبیل‌ الاستحاله و دیگری علی سبیل الاستکمال ؟ آن قسمی که علی سبیل الاستحاله است‌ داخل در همین تعریفی است که شیخ بیان کرده است . اما آن قسمی که علی‌ سبیل الاستکمال است

&gt طبیعیات خود دارای علت مادی و علت صوری است ، خود همان عنصر دارای ماده و صورت است . عنصر به اصطلاح فلاسفه را به جسم بسیط تعریف‌ نمی‌کنند ، عنصر به این اصطلاح را حامل استعداد شی‌ء می‌نامند ، " حامل قوه‌ لشی‌ء عنصره " ( المقصدالاول ، الفریده السابعه / غرر فی العلة السادیه ) . پس عنصر در اینجا به معنی ماده یا علت مادی است و با عنصر به معنی‌ جسم بسیط اشتباه نشود .