فرض می‌کردند که بخار آب که از تبخیر آن بوجود می‌آید همان هوا است و با هوا یک جنس دارد . اما می‌دانیم که اکنون بین هوا و بخار آب فرق‌ می‌گذارند ، اکسیژنی که در هوا هست در بخار هم هست اما ازتی که در هوا هست در بخار آب نیست . آنها معتقد بودند که هوا در سرماهای خیلی شدید تبدیل به آب می‌شود . به همین جهت این اصل در طبیعیات قدیم مورد قبول‌ بوده که هم آب به هوا تبدیل می‌شود و هم هوا به آب تبدیل می‌گردد . پس‌ آنچه در اینجا می‌گوئیم فقط ارزش مثال دارد نه چیز دیگر . پس ، آنها معتقد بودند که در بعضی جاها کون و فساد صورت می‌گیرد ، صورتی فاسد می‌شود و صورت دیگر طاری می‌گردد ، و در بعضی جاهای دیگر تکامل‌ است ولی نه به این معنا که جوهری در جوهر بودن خودش کمال پیدا می‌کند . زیرا امثال بوعلی معتقد به ( حرکت جوهری ) نبودند . آنها می‌گفتند معنای‌ کمال پیدا کردن یک جوهر اینست که در اعراض او کمالی پیدا می‌شود ، اگر در جوهری میل به کمال دیدیم ، آن میل به کمالات عرضی است .

انواع تبدلات جوهر از نظر بوعلی

بنابراین تبدلاتی که در جواهر عالم رخ می‌دهد ، از نظر بوعلی دو نوع است‌ : یک نوع آن تبدل جوهری به جوهر دیگر است که صورتی به صورت دیگر تبدیل‌ می‌شود . این تبدل جز به نحو کون و فساد نیست ، یعنی باید صورت اول فاسد و تباه و معدوم شود تا صورت دوم جای آن را بگیرد . ( نوع دوم تبدلات‌ تکاملی است ، ) ولی این تبدلات کمال یک جوهر در جوهر بودن خودش نیست‌ ، این امکان ندارد . اگر جوهری مشاهده شده که به تمام ذات خود به سوی‌ کمالی می‌رود معنایش اینست که این جوهر در جوهریت خودش ثابت است و تغییری پیدا نمی‌کند ، بلکه یک سلسله کمالات عرضی کسب‌می‌کند . مثلا شما صبی یا نوزاد و بلکه جنین را در نظر بگیرید . در همان روز اولی که جنین‌ دارای روح انسانی