از باب من احب شیئا أحب آثاره . اینجا شیخ به این مطلب اشاره می‌کند که حق تعالی عالم به ذات خودش است ، و به تبع آن عالم به ماسوا است ، و عاشق ذات خودش است و به تبع آن عاشق ماسوا است . که عشق مساوی با اراده و محبت است . این اراده‌ای که متناسب با ذات حق است خالی از هر نوع نقصی است . یعنی چنین نیست که شوقی او را جلب کند و حرکتی و قصد به سوی یک غرضی و آهنگ یک غرضی کردن در او باشد . سؤال : اراده را عشق درست می‌کند ؟ استاد : بله ، اراده و عشق در اینجا یک معنا دارد . ولایظن أنه لوکانت للمعقولات عنده صور و کثره ، کانت کثره الصور التی‌ یعقلها أجزاء لذاته ، و کیف و هی تکون بعد ذاته ؟ لان عقله لذاته ذاته ، و منها یعقل کل ما بعده ، فعقله لذاته علة عقلة مابعد ذاته ، فعقله ما بعد ذاته معلول عقله لذاته . علی أن المعقولات والصور التی له بعد ذاته‌ انما هی معقوله علی نحو المعقولات العقلیه لاالنفسانیة ، و انما له الیها اضافه المبدأ الذی یکون عنه لافیه ، بل اضافات علی الترتیب بعضها قبل‌ بعض ، و أن کانت معا لاتتقدم ولا تتأخر فی‌الزمان ، فلا یکون هناک انتقال‌ فی‌المعقولات . ولا یظن أن الا ضافة العقلیة الیها اضافة الیها کیف وجدت ، والا لکان کل‌ مبدأ صوره فی ماده من شأن تلک الصوره أن تعقل بتدبیرما ، من تجرید و غیره ، یکون هو عقلا بالفعل بل هذه الاضافه وهی بحال معقولة . ولو کانت من‌ حیث وجودها فی الاعیان ، لکان انما یعقل ما یوجد فی کل وقت ولایعقل‌ المعدوم منها فی الاعیان الی أن یوجد ، فیکون لایعقل من نفسه أنه مبدأ ذلک‌ الشی‌ء علی الترتیب الا عندما یصیر مبدأ فلا یعقل ذاته ، لان ذاته من شأنها أن یفیض عنها کل وجود ، و ادراکها من حیث شأنها أنها کذا یوجب ادراک‌ الاخر وان لم یوجد ، فیکون العالم الربوبی محیطا بالوجود الحاصل والممکن ، ویکون لذاته اضافة الیها من حیث هی معقولة لامن حیث لها وجود فی‌الاعیان .