درسهای الهیات شفا 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٦٩

است یا چیز دیگر . اگر خودش باشد پس عاقل و معقول یک چیز است. و اگر بگوئیم که ما اشیاء را بوسیله یک قوه درک می‌کنیم ولی خود این قوه را بوسیله قوه دیگر ، نقل کلام به آن قوه دیگر می‌کنیم . خود آن قوه را هم ما درک می‌کنیم ، و این تسلسل به بی‌نهایت کشیده می‌شود که مسلما غلط است .
بهذاتبین أنه لیس یقتضی العاقل أن یکون عاقل شی‌ء آخربل کل ما توجد له‌ الماهیة المجرده فهو عاقل ، و کل ماهیة مجرده توجد له أو لغیره فهو معقول‌ ، اذ کانت هذه الماهیة لذاتها عاقلة ، و لذاتها أیضا معقوله لکل ماهیة مجرده تفارقها أو لاتفارقها . فقد فهمت أن نفس کونه معقولا و عاقلا ، لایوجب أن یکون اثنین فی‌الذ ات ، ولا اثنین فی‌الاعتبار أیضا ، فانه لیس‌ یحصل [١] الامرین الا اعتبار أن ماهیة مجرده لذاته ، و أنه ماهیة مجرده‌ ذاته لها ، و ههنا تقدیم و تأخیر فی ترتیب المعانی ، والغرض المحصل شی‌ء واحد بلاقسمة ، فقد بان أن کونه عاقلا و معقولا لایوجب فیه کثره البتة .
این عبارات نیز همه تکرار همان مطالب قبل است . هر امر مجردی عاقل‌ است ، معقول هم هست برای هر ماهیت مجردی ، می‌خواهد آن ماهیت جدا از خودش باشد یا عین خودش . [ نفس اینکه چیزی هم عاقل است و هم معقول‌ موجب نمی‌شود که در ذات دو تا باشد ] ، حتی اقتضا نمی‌کنند که اعتبارا هم‌ دو تا باشد .