آیا به دلیل اینکه علم انسان به خودش علم حضوری است ، امکان ندارد که‌ یک علم حصولی هم به خودش پیدا بکند ؟ آیا چنین چیزی تصویر دارد که‌ انسان ، ورای این علم حضوری ، به خودش علم حصولی داشته باشد ؟ البته‌ بدون این علم حضوری محال است ، همانطور که گفتیم . ببینید ، حیوان به خود علم حضوری دارد ، کودک هم به خود علم حضوری‌ دارد ، اما ببینیم این مسأله علم به علم ، که می‌گویند تفاوت آدم بزرگسال‌ با کودک است ، چیست ؟ کودک ، من خود را همانطور می‌یابد که آدم‌ بزرگسال من خود را . ولی آدم بزرگسال در عین این که خودش را می‌یابد ، این یافتن خودش را هم بار دیگر می‌یابد ، یعنی می‌داند که خودش را می‌یابد . و این در واقع قدرت بازگشت به خود ، و آوردن یک تصویری از خود پیش‌ همان خودی که بالذات حاضر است ، می‌باشد . این البته هست ، و شکی نیست‌ که ممکن است ، و همیشه این چنین است . و فرق بین انسان و حیوان ، و حتی‌ انسان بزرگسال و انسان ابتدائی و کودک و انسان خیلی وحشی در همین جهت‌ است که انسان می‌تواند به خودش و به سوی خودش برگردد . یعنی انسان بعد از اینکه به خودش علم حضوری دارد و اشیاء را به علم حصولی می‌یابد و با یک دستگاه عکس‌برداری از اشیاء عکس‌برداری می‌کند و آن عکسها را پیش‌ خودی که آن خود بالذات پیش خودش حاضر است جمع می‌کند ، می‌تواند برگردد و یک تصویری هم از خودش پیش همان خودی که بالذات خودش را درک می‌کند ، بیاورد . اصلا مسأله علم به علم به طور مطلق ، و این که انسان قدرت علم‌ به علم خود دارد ، [ همین است ] . یک وقت انسان می‌داند و نمی‌داند که‌ می‌داند . یک وقت هم انسان می‌داند و می‌داند که می‌داند . کمااینکه‌ درنمی‌داند هم‌چنین است که یک وقت انسان نمی‌داند و می‌داند که نمی‌داند ، یعنی از این حالت جهل خودش به نحو علم حصولی یک عکس‌برداری در ذهن‌ خودش کرده است . و یک وقت هم نمی‌داند و نمی‌داند که