فلا [١] یخلوا اما أن یکون وجوب‌الوجود محققا فی‌الثانی من دون الزیاده‌ التی له ، أو لایکون . فان لم یکن ، فیکون لیس له دونه وجوب‌الوجود ، ویکون شرطا فی وجوب‌الوجود فی‌الاخر ایضا و ان کان ، فتکون الزیاده فصلا أیضا ، ولیس من شرط وجوب‌الوجود ، و هو مع ذلک مرکب ، و واجب‌الوجود غیر مرکب . و ان کان لکل واحد منهما ما ینفصل به عن‌الاخر ، فهو یقتضی‌الترکیب فی کل واحد منهما .
ثم لا یخلوا أیضا ، اما أن یکون وجوب‌الوجود یتم وجوب وجود دون کل واحد من‌الزیا دتین ، أویکون ذلک شرطاله فی أن یتم ، فان تم ، فوجوب‌الوجود لااختلاف فیه بالذات ، انما الاختلاف فی‌العوارض التی تلحقه ، وقدقام‌الوجود واجبا مستغنیا فی قوامه عن تلک اللواحق .
وان لم یتم فلا یخلو : اما أن لایتم دون ذلک فی أن یکون له حقیقة وجوب‌الوجود ، و اما أن یکون وجوب‌الوجود معنی محققا فی نفسه ، ولیس‌ ذانک ولا احدهما داخلافی هویته من حیث هو واجب‌الوجود ، ولکنه لابدمن أن‌ یصیر حاصل‌الوجود بأحدهما ، مثل أن الهیولی - و ان کانت لها جوهریتها فی‌ حد هیولیتها - فان وجودها بالفعل اما بهذه الصوره أو بالاخری ، وایضا اللون ، فانه و ان کان فصل السواد لایقومه - من حیث هولون ولا فصل البیاص‌ فان کل واحد منهما کالعله له فی أن یوجد بالفعل و یحصل ، ولیس أحدهما علة له بعینه ، بل أیهما اتفق ، ولکن ذلک فی حال ، وذلک فی‌حال .
فان کان‌الامر علی مقتضی الوجه الاول ، فکل واحد منهما داخل فی تقویم‌ وجوب‌الوجود و شرط فیه ، فحیث کان وجوب‌الوجود ، وجب أن یکون معه ، و ان کان علی مقتضی المعنی الثانی فواجب‌الوجود یحتاج الی شی‌ء یوجد به ، فیکون واجب‌الوجود - من بعد ما یتقررله معنی أنه واجب‌الوجود - یحتاج‌

[١] [ از اینجا تا آخر فصل ، نوار آن در دست نیست ] .