لازمی است . علمای اسلام در دوره‌های بعد مخصوصا از بوعلی به این طرف هر چه که جلو آمده‌اند در اثر همین برخوردها خواه ناخواه اجبار پیدا کرده‌اند که وارد مسائلی بشوند که آن مسائل در واقع شناخت خود ذهن است ، نه‌ شناخت مستقیم واقعیت . یعنی با شناخت ذهن است که بعد واقعیت را خوب‌ می‌شود شناخت . [ به همین جهت ] یک دسته از مسائل را تحت عنوان اینکه‌ چه چیز انتزاعی است و چه چیز حقیقی است ، یا چه چیز اعتباری است و چه‌ چیز واقعی است مطرح کرده‌اند ، و از مسائل خیلی مهمی است .

اعتبارات ماهیت

آمده‌اند یک بابی را باز کرده‌اند تحت عنوان اعتبارات ماهیت ، که در واقع عمل ذهن را بیان می‌کند . البته اینها چیزی نیست که روانشناسی هم‌ بیان کرده باشد . اینها را ما گاهی سوژه روانشناسی فلسفی نامیده‌ایم . این‌ مسائل در حوزه قدرت روانشناسی معمولی اصلا نیست . روانشناسی معمولی‌ مسائل را به طریق عینی و از جنبه‌های سطحی و ظاهری آن ، یا از روی شهود خودش و یا از روی آثاری که در دیگران می‌بیند مطالعه می‌کند . در حالیکه‌ اینها یک تحلیلهای دقیقی است که فقط فیلسوفان این جور روانشناسی را به‌ اصطلاح دارند . غیر فیلسوفان ندارند . می‌گویند هر ماهیتی را معمولا ذهن سه جور اعتبار می‌کند : یک وقت هست‌ که این ماهیت را بشرط شی‌ء اعتبار می‌کند ، حالا آن شی‌ء معین باشد یا مطلق‌ اشیاء فرق نمی‌کند ، و از این جهت تفاوتی ندارد ، او را بشرط شی‌ء اعتبار می‌کنند . مثلا یک وقت‌هست که وقتی می‌خواهید بگوئید انسان چنین است ، می‌گوئید انسان عالم چنین است . یعنی آن را که موضوع حکم قرار داده‌اید به‌ قیدی مقید کرده‌اید و گفته‌اید انسان عالم . می‌گویند شما ماهیت را بشرط علم اعتبار کرده‌اید . این می‌شود ماهیت بشرط شی‌ء . این را اصطلاحا مخلوط هم می‌گویند ، یعنی او را آمیخته با شی‌ء دیگر اعتبار کرده‌اید که همان عالم‌ باشد .