الوجود " تعقل کنید ، همانطور که واحد را به عنوان خود واحد ، همان که‌ مبدأ اعداد است ، تعقل می‌کنید . [ و یک وقت هم او را به عنوان ماهیتی‌ که آن ماهیت انسان یا یکی دیگر از جواهر است تعقل کنید ، همانطور که‌ واحد را هم بصورت انسان واحد یا آب واحد یا هوای واحد تصور می‌کنید ] . وقد تتأمل فتعلم ذلک مما وقع فیه الاختلاف فی أن المبدأ فی‌الطبیعیات‌ واحد أو کثیر . فبعضهم جعل المبدأ واحدا ، و بعضهم جعله کثیرا . والذی‌ جعله منهم واحدا فمنهم من جعل المبدأ الاول لاذات الواحد ، بل شیئا هوالواحد ، مثل ماء اوهواء أونار أوغیرذلک . و منهم من جعل المبدأ ذات الواحد من حیث هو واحد ، لاشی‌ء عرض‌ له‌الواحد ، فقرق اذن بین ماهیة یعرض لهاالواحد والموجود ، و بین الواحد والموجود من حیث هو واحد و موجود . شیخ تنظیر دیگری را بیان می‌کند و می‌گوید درباب مبدأ اشیاء دو نظر است‌ : یک نظر این است که می‌گویند آن مبدأ واحد است ، نظر دیگر می‌گوید کثیر است . کسانی که گفتند واحد است خود دو گروه هستند و دو نظریه دارند : دسته‌ای مثل طالس و پیروان او می‌گویند [ مبدأ اشیاء ذات واحد نیست ، بلکه شیئی است که واحد است ] . مثلا آن مبدأ هوا یا آب یا آتش و مانند آن است . دسته‌ای دیگر مثل فیثاغورث مبدأ اشیاء را واحد از آن حیث که‌ واحد است می‌دانند .