البته در اینجا بعضی مثل متکلمین بوده‌اند که نظر مخالف داشته و گفته‌اند که واجب‌الوجود هم ذاتی و ماهیتی دارد که با هستی او متفاوت‌ است ، ولی ذات او مجهول‌الکنه می‌باشد . یعنی اینکه ذوات دیگر و ماهیات‌ دیگر برای انسان قابل شناخت است ، ولی ذات واجب‌الوجود و ماهیت او برای انسان قابل شناخت نیست ، نه اینکه او ذاتی غیر از هستی ندارد . ولی حکما معتقدند که چنین نیست ، بلکه ذاته عین وجوده ، " او چیست " و " او هست " هر دو یکی است .

ماهیت نداشتن واجب در معارف اسلامی

بسیاری از احکامی که این حکما برای ذات واجب‌الوجود بیان می‌کنند با احکامی که در زبان دین آمده است یکی می‌باشد ومدعا یکسان است . احکامی‌ از قبیل " واجب‌الوجود حی " ، " أنه قادر " و " أنه علیم " همان‌ احکامی است که در لسان دین هم آمده است . ولی ما در لسان دینی تعبیری‌ نظیر این حکم نداریم که " واجب‌الوجود لاماهیة له " یا " ماهیته عین‌ انیته " . ولی آیا به تعبیر دیگری این مطلب بیان شده است ؟ بله ، به‌ زبان دیگر این مطلب بیان شده است ، به زبانی خیلی قوی هم گفته شده است‌ . در تعبیرات نهج‌البلاغه عبارات زیادی می‌شود پیدا کرد که حتی نزدیک به‌ اینجا هم باشد . ولی آن تعبیری که از همه بیشتر رسا است همان مسأله لاحدی‌ واجب‌الوجود است که " لیس لذاته حد " . زیرا همینقدر که گفتیم او چیست ، در واقع برای او یک ذاتی و یک ماهیتی فرض کرده‌ایم . که واجب‌ در قالب آن ماهیت محدود است . آنوقت همانطور که می‌گوئیم این ذات آب‌ است و آن ذات هوا است و آن ذات انسان است ، ذات دیگری هم در میان‌ ذوات عالم هست که ذات واجب‌الوجود می‌باشد . در صورتی که تا یک هستی‌ محدود به حدی نباشد فرض ماهیت برای او امکان پذیر نیست . همینقدر که‌ وجودی نامحدود شد مساوی است با این مطلب که لاماهیة له . این مطلبی بود که استرداد عرض کردم ، برای اینکه بگویم این بحث " واجب