پيدايش مذاهب - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧١ - تحقيق و بررسى

هر عملى بر ضد آن، و ديگرى هدف‌ «تحفّظ از ضرر و زيان»؛ ولى مهم اين است كه بدانيم تقيّه به اين معنا نه در همه جا واجب است و نه در همه جا جايز، بلكه در پاره‌اى از موارد حرام و در پاره‌اى ديگر واجب و يا مباح است و به اصطلاح فقهى‌ «محكوم به» احكام پنجگانه مى‌باشد و تا موارد «وجوب»، «جواز» و «حرمت» آن به طور دقيق از هم تفكيك نشود، هر گونه قضاوت در اين زمينه حساب شده نيست.

٢- تقيّه در منابع مذهبى (قرآن و سنّت)

از آن جا كه هدف نهايى اين بحث، فهم تعليمات اسلامى در زمينه اين مسأله است، لازم است قبل از طرح بحثهاى اجتماعى و بررسى فلسفه اين حكم، قسمتى از متون مذهبى و تعليمات اسلامى، در اين زمينه عيناً مورد بررسى قرار گيرد.

در قرآن مجيد در چند مورد به مسأله تقيّه، با همين لفظ يا با تعبيرهاى معادل آن اشاره شده است. در سرگذشت حضرت ابراهيم عليه السلام چنين مى‌خوانيم:

هنگامى كه بت‌پرستان بابل براى برگزارى‌ «جشن بت» به بيرون شهر مى‌رفتند و از ابراهيم نيز دعوت كردند او اظهار كسالت كرد:

« «فَقَالَ إِنّىِ سَقِيمٌ»؛ و گفت: من بيمارم» [١].

در حالى كه بيمارى جسمى نداشت بلكه توريه كرد و منظورش ناراحتى روحى از گمراهى مردم بود، ولى مردم چيز ديگرى از گفته او فهميدند، امّا با اين كار به هدف خود يعنى نابود كردن بتها رسيد، چنان كه قرآن در آيات بعد به آن اشاره مى‌كند.

او با اين تاكتيك هدف اصلى خود را كه در هم كوبيدن بتها و فراهم ساختن مقدّمات آزادى مردم بابل بود، پياده كرد، در حالى كه اگر هدف خود را از ماندن در شهر با صراحت گفته بود هيچ گاه اين هدف تحقّق نمى‌يافت.

[١]. سوره صافات، آيه ٨٩.