پيدايش مذاهب
(١)
پيشگفتار
٧ ص
(٢)
نقطه شروع بحث
٩ ص
(٣)
1 فرضيّه عوامل اقتصادى
١٣ ص
(٤)
1- قضا و قدر و سرنوشت
١٩ ص
(٥)
معناى اوّل قضا و قدر
٢٠ ص
(٦)
معناى دوّم قضا و قدر
٢٢ ص
(٧)
بررسى نكتههاى حديث
٢٥ ص
(٨)
مدارك روشن
٢٩ ص
(٩)
نكتههاى مهم
٣٤ ص
(١٠)
نتيجه
٣٧ ص
(١١)
زمينهها و عامل نهايى
٣٨ ص
(١٢)
2- زهد و بىاعتنايى به دنيا
٤١ ص
(١٣)
ريشه و تفسير زهد
٤١ ص
(١٤)
فلسفه زهد
٤٣ ص
(١٥)
3 و 4- نكوهش ثروت و مدح فقر
٤٧ ص
(١٦)
تفسير و توضيح
٤٨ ص
(١٧)
5- رهبانيّت و ترك دنيا
٥٣ ص
(١٨)
توضيح و تفسير
٥٣ ص
(١٩)
6- صبر و شكيبايى
٥٩ ص
(٢٠)
توضيح و بررسى
٥٩ ص
(٢١)
سرچشمه و آثار صبر
٦٥ ص
(٢٢)
7- تقيّه
٦٩ ص
(٢٣)
تحقيق و بررسى
٦٩ ص
(٢٤)
تفاوت افراد و ظروف
٨٧ ص
(٢٥)
8- مسأله دعا
٩١ ص
(٢٦)
مفهوم دعا
٩٥ ص
(٢٧)
شرايط اجابت دعا
٩٧ ص
(٢٨)
فلسفه دعا
١٠١ ص
(٢٩)
9- مسأله انتظار
١١٣ ص
(٣٠)
توضيح و بررسى
١١٣ ص
(٣١)
طرق آماده شدن زمينهها
١٢١ ص
(٣٢)
10 و 11- قناعت و توكّل
١٣١ ص
(٣٣)
بررسى مفهوم قناعت
١٣١ ص
(٣٤)
فلسفه قناعت
١٣٣ ص
(٣٥)
بررسى مفهوم توكّل
١٣٥ ص
(٣٦)
فلسفه توكّل
١٣٧ ص
(٣٧)
12 و 13- رضا و تسليم
١٤١ ص
(٣٨)
تحقيق و بررسى
١٤١ ص
(٣٩)
فلسفه رضا و تسليم
١٤٤ ص
(٤٠)
14- سوگوارى
١٤٧ ص
(٤١)
بحث و بررسى
١٤٧ ص
(٤٢)
15- مسأله شفاعت
١٥١ ص
(٤٣)
1- مفهوم واقعى شفاعت
١٥٢ ص
(٤٤)
2- مدارك شفاعت
١٥٤ ص
(٤٥)
3- شرايط شفاعت
١٥٧ ص
(٤٦)
احاديث اسلامى و شفاعت
١٦٠ ص
(٤٧)
تأثير معنوى شفاعت
١٦٢ ص
(٤٨)
4- فلسفه شفاعت
١٦٥ ص
(٤٩)
5- بررسى و پاسخ اشكالات
١٦٧ ص
(٥٠)
شفاعت و توحيد
١٦٩ ص
(٥١)
بررسى منطق وهّابيان در مسأله شفاعت
١٧٣ ص
(٥٢)
جمع بندى مباحث نخستين انگيزه گرايش به مذهب
١٧٧ ص
(٥٣)
2 فرضيّه ضدّ استعمارى
١٨٣ ص
(٥٤)
بحث و بررسى
١٨٦ ص
(٥٥)
3 فرضيّه نيازهاى اخلاقى و اجتماعى
١٩١ ص
(٥٦)
تحقيق و بررسى
١٩٦ ص
(٥٧)
4 فرضيّه ترس
٢٠١ ص
(٥٨)
بحث و بررسى
٢٠٥ ص
(٥٩)
5 فرضيّه جهل
٢١١ ص
(٦٠)
تحقيق و بررسى
٢١٥ ص
(٦١)
تسبيح موجودات در پهنه آفرينش
٢١٧ ص
(٦٢)
6 فرضيّه جنسى
٢٢٣ ص
(٦٣)
اشتباهات فرويد
٢٢٩ ص
(٦٤)
7 فرضيّه روحيّون
٢٤١ ص
(٦٥)
1- فقدان دليل منطقى
٢٤٥ ص
(٦٦)
2- محدوديّت دامنه بحث
٢٤٥ ص
(٦٧)
3- اسلام و مسأله روح
٢٤٦ ص
(٦٨)
8 فرضيّه تقدير و بخت
٢٤٩ ص
(٦٩)
1- سرچشمه پيدايش عقيده به بخت و شانس
٢٥٢ ص
(٧٠)
2- عنصر تغيير ناپذيرى اقبال و شانس
٢٥٣ ص
(٧١)
9 و 10 فرضيّه درك عاطفى و درك عقلى
٢٥٧ ص
(٧٢)
3- محدود بودن اين فرضيّه
٢٥٥ ص
(٧٣)
الف) مذهب و درك عاطفى
٢٦١ ص
(٧٤)
مقدّمه
٢٥٩ ص
(٧٥)
قراين اصالت حسّ مذهبى
٢٦٤ ص
(٧٦)
پيوند حسّ مذهبى با احساسات اصيل ديگر
٢٧٢ ص
(٧٧)
عشق به نظام
٢٧٤ ص
(٧٨)
ب) مذهب و درك عقلى
٢٧٦ ص
(٧٩)
انگيزه مذهب در عصر ما
٢٨٢ ص
(٨٠)
پيشرفت ماترياليسم با پيشرفت علوم
٢٨٦ ص
(٨١)
پذيرش هدفمندى نظام آفرينش دليل قبول حضور يك مبدأ عاقل
٢٨٩ ص
(٨٢)
نقش مسائل اجتماعى در فاصلهگيرى از مذهب
٢٩٠ ص
(٨٣)
عامل سياسى و اقتصادى گرايشهاى ضدّ مذهبى
٢٩٣ ص
 
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص

پيدايش مذاهب - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١١٥ - توضيح و بررسى

تشابه بين مسأله انتظار و جهاد و مبارزه با دشمن در آخرين شكل خود وجود دارد؛ گاهى همانند كسى كه در زير پرچم اوست، گاهى همانند مجاهدان در خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله، گاهى همانند شهيدان.

در روايات متعدّدى نيز انتظار چنين حكومتى را داشتن، به عنوان بالاترين عبادت معرّفى شده است، از جمله در حديثى مى‌خوانيم كه پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود:

«أفْضَلُ أعْمَالِ أُمَّتِى إنْتِظَارُ الفَرَجِ مِنَ اللّهِ عَزَّ وَ جَلَّ». [١]

و در حديث ديگرى از پيامبر صلى الله عليه و آله مى‌خوانيم:

«أفْضَلُ العِبَادَةِ انْتِظَارُ الَفَرجِ‌؛ بهترين اعمال امّت من انتظار فرج است». [٢]

اين حديث اعم از اين كه‌ «انتظار فرج» را به معناى وسيع كلمه، شامل شود و يا به مفهوم خاص، يعنى‌ «انتظار ظهور مصلح جهانى» باشد، اهمّيّت انتظار را در مورد بحث ما روشن مى‌سازد.

٢- مفهوم انتظار

«انتظار» يا آينده‌نگرى به حالت كسى گفته مى‌شود كه از وضع موجود ناراحت است و براى ايجاد وضع بهترى تلاش مى‌كند، به عنوان مثال بيمارى كه انتظار بهبودى مى‌كشد، يا پدرى كه در انتظار بازگشت فرزندش از سفر است، از بيمارى يا فراق فرزند ناراحت بوده و براى وضع بهترى مى‌كوشد، همچنين تاجرى كه از بازار آشفته ناراحت است و در انتظار فرو نشستن بحران اقتصادى است، اين دو حالت را دارد.

بنابراين مسأله انتظار حكومت حق و عدالت مهدى (عج) و قيام مصلح جهانى در واقع مركّب از دو «عنصر» است، «عنصر نفى» و «عنصر اثبات» عنصر نفى همان اعلام‌


[١]. بحارالانوار، ج ٥٠، ص ٣١٨.

[٢]. همان، ج ٥٢، ص ١٢٥.