استفتاءات جديد - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٥٢ - فصل چهل و يكم احياى موات

سؤال ١٣١٧- در ملك كسى چشمه‌اى ظاهر شده و جارى است، آيا كسى مى‌تواند بدون رضايت مالك ملك مذكور جهت زياد شدن آب، چشمه مذكور را تعميق كند؟ اگر كسى اين كار را كند و آب چشمه زياد شود، آيا براى حفركننده حقّى ايجاد مى‌شود؟

جواب: چشمه متعلّق به صاحب زمين است و اگر كسى آن را توسعه دهد و آب آن زياد شود حقّى براى او ايجاد نمى‌شود؛ مگر اين كه قراردادى با مالك زمين داشته باشد.

سؤال ١٣١٨- يك جريان طبيعى آب از چشمه‌سارهاى دامنه يك كوهستان از قديم الايّام وجود دارد، مزارع و باغاتى نيز از گذشته در اطراف مجراى آب مزبور به وجود آمده، كه از همين آب مشروب مى‌شده است. در سالهايى كه بارندگى زياد و مقدار آب بيش از نياز مزارع و باغات مى‌باشد مقدار آب زائد بر مصرف داخل در مسيل گرديده و پس از عبور از يك مسير كوهستانى لم‌يزرع در فاصله ٣٠ كيلومترى به مزرعه و روستاى ديگرى مى‌رسد كه اهالى آن روستا، آن را بر آب قنات خويش اضافه نموده و از آن استفاده مى‌كنند. در سالهاى كم باران مقدار آب بيش از نياز مصرفى مزارع بالادست نبوده و طبعاً آبى به روستاى بعدى نمى‌رسد و همين امر مايه نزاع بين اهالى دو روستاى مزبور شده كه هنوز نيز ادامه دارد. مقرّرات فقهى موجود و اصل ٤٩ قانون اساسى و قانون توزيع عادلانه آب، مصوّب سال ١٣٦١ مجلس شوراى اسلامى، و ماده ١٥٦ قانون مدنى، مبنى بر حقّ تقدّم مزارعى كه به منبع آب نزديكترند، ظاهراً براى رفع خصومت و قطع مايه نزاع كافى نيست. لطفاً در اين موضوع به دو سؤال ذيل پاسخ فرماييد:

الف) نظر حضرتعالى در اين خصوص چيست؟

جواب: چنانچه عرف محل، به تصديق اهل اطّلاع و آگاهان آن منطقه، اين بوده كه آبادى‌هاى پايين فقط از اضافه آب، آن هم در سالهاى پرآبى، استفاده كنند