٥٤٤٢.لُقمانُ عليه السلام ـ لابنهِ و هُو يَعِظُهُ ـ: يا بُنَيَّ ، كُنْ ذا قَلبَينِ : قَلبٌ تَخافُ باللّه ِ [١] خَوفا لا يُخالِطُهُ تَفْريطٌ ، و قَلبٌ تَرجو بهِ اللّه َ رَجاءً لا يُخالِطُهُ تَغْريرٌ . [٢]

(انظر) العُجب : باب ٢٤٨٤ .

١١٤٨

عَلاماتُ الخائِفِ

الكتاب :

وَ أَمّا مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ وَنَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوى * فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ المَأْوى» . [٣]

الحديث :

٥٤٤٣.الإمامُ عليٌّ عليه السلام : مَن رَجا شَيئا طَلَبهُ ، و مَن خافَ شَيئا هَربَ مِنهُ ، ما أدْري ما خَوفُ رجُلٍ عَرضَتْ لَهُ شَهْوَةٌ فلَم يَدَعْها لِما خافَ مِنهُ ! و ما أدْري ما رَجاءُ رجُلٍ نَزلَ بهِ بَلاءٌ فلَم يَصبِرْ علَيهِ لِما يَرْجو ! [٤]

٥٤٤٤.عنه عليه السلام : كُلُّ خَوفٍ مُحَقَّقٌ إلاّ خَوفَ اللّه ِ فإنّهُ مَعلولٌ ... إنْ هُـو خافَ عَبدا مِن عَبيدِهِ أعْطاهُ مِن خَوفِهِ ما لا يُعْطي رَبَّهُ ، فجَعـلَ خَوفَهُ مِن العِبادِ نَقْدا ، و خَوفَهُ مِن خالِقهِ ضِمارا و وَعْدا . [٥]

٥٤٤٢.لقمان عليه السلام ـ در اندرز به فرزندش ـفرمود : فرزندم ! داراى دو دل باش : با يك دل از خدا بترس ، ترسى كه در آن تفريط راه نيابد و با دلى ديگر به خدا اميدوار باش ، اميدى كه تو را غرّه نسازد .

١١٤٨

نشانه هاى خدا ترس

قرآن :

«اما هر كس كه از مقام پروردگارش ترسان باشد و نفس را از هوى باز دارد قطعا بهشت جايگاه اوست» .

حديث :

٥٤٤٣.امام على عليه السلام : كسى كه به چيزى اميدوار باشد ، در طلب آن بر مى آيد و آن كه از چيزى بترسد ، از آن مى گريزد . من نمى دانم ترس و بيمِ آن كسى كه با خواهشى نفسانى رو به رو شود ، اما آن را ، به سبب آنچه از آن مى ترسد (عذاب و كيفر الهى) ، رها نمى كند، چه معنا دارد؟! و نمى دانم اميدوارى كسى كه به سختى و مصيبتى گرفتار مى شود، اما اميدش [به اجر و ثواب الهى] او را به شكيبايى در برابر آن وا نمى دارد، چه مفهومى دارد؟!

٥٤٤٤.امام على عليه السلام : هر ترسى حقيقى است ، جز ترس از خدا كه بيمار است [٦] ...اگر كسى از بنده اى از بندگان خدا بترسد ، از روى ترس، به گونه اى با او برخورد مى كند كه با پروردگار خود نمى كند . پس، او ترس از بندگان را نقد قرار داده و ترس از آفريدگارِ خويش را نسيه و وعده .

[١] هكذا في المصدر و الظاهر : «به اللّه » .[٢] تنبيه الخواطر : ١/٥٠ .[٣] النازعات : ٤٠ و ٤١ .[٤] بحار الأنوار : ٧٨/٥١/٨٢ .[٥] نهج البلاغة: الخطبة ١٦٠.[٦] مراد حضرت اين است كه: وقتى فردى از كسى بترسد، ترس او حقيقى است زيرا آثارش در اعمال و چهره آن ترسنده آشكار مى شود. اما كسانى كه مدّعى خدا ترسى هستند، ترسشان حقيقت ندارد، بلكه بيمار و آفت زده است؛ زيرا اگر واقعاً از خدا مى ترسيدند نشانه هاى آن در وجود و رفتارشان آشكار مى شد ـ م .