٥١٣٨.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام ـ في مُناظَرَتِهِ ابنَ أبي العَوْجاءِ لمّا قالَ ل: إنّي ما وَجَدتُ شَيئا صَغيرا و لا كَبيرا إلاّ إذا ضُمَّ إلَيهِ مِثْلُهُ صارَ أكْبرَ ، و في ذلكَ زَوالٌ و انْتِقالٌ عنِ الحالَةِ الاُولى . و لَو كانَ قَديما ما زالَ و لا حالَ ؛ لأنّ الّذي يَزولُ و يَحولُ يَجوزُ أنْ يُوجَدَ و يَبطُلَ ، فيكونُ بوجودِهِ بَعدَ عَدَمِهِ دُخولٌ في الحَدَثِ ، و في كَونِهِ في الاُولى دُخولُهُ في العَدَمِ ، و لَن يَجْتَمِعَ صِفَةُ الأزَلِ و العَدَمِ في شَيءٍ واحِدٍ . [٣]

١٠٨٠

هر پديده متّكى به غير، معلول است

٥١٣٦.امام على عليه السلام : هر آنچه متّكى به غير خود باشد، مصنوع است و هر موجودى كه به سبب غيرِ خود وجود يابد، معلول است .

٥١٣٧.امام على عليه السلام : هر آنچه به خود [٤] شناخته شود مصنوع است و هر متّكى به غير خود، معلول است .

١٠٨١

دليل بر حدوث اجسام چيست؟

٥١٣٨.امام صادق عليه السلام ـ در مناظره خود با ابن ابى العوجاء چون پرسيد : دلفرمود : من هيچ چيز خُرد و كلانى را نديده ام، مگر آن كه هرگاه مانندش به آن ضميمه شود بزرگتر گردد و اين موجب مى شود تا آن شى ء از حالت نخستين خود در آمده، حالتى ديگر به خود گيرد . اگر آن شى ء [نه حادث ، بلكه] قديم بود زوال و تغيير در آن راه نمى يافت؛ زيرا آنچه دستخوش زوال و تغيير مى شود، مى تواند هستى يابد و يا نيست شود . پس با هستى يافتن از پس نيستى، به مرحله حدوث راه مى يابد و در حالت نخست [نيز ]در دنياى عدم قدم مى گذارد ، حال آن كه صفت ازل و عدم هرگز در يك شى ء جمع نمى شوند .

[١] نهج السعادة : ٣/٤٥ .[٢] نهج البلاغة : الخطبة ١٨٦ .[٣] التوحيد : ٢٩٧/٦ ، انظر تمام الحديث .[٤] شارح خوئى : هر چيزى كه ذات و حقيقت آن شناخته شود. شارح معتزلى: هر چيزى كه از طريق مشاهده و حسّ شناخته شود ـ م.