وَ إِذَا مَسَّ الاْءِنْسَانَ الضُّرُّ دَعَانَا لِجَنْبِهِ أَوْ قَاعِدا أَوْ قَائِما فَلَمّا كَشَفْنا عَنْهُ ضُرَّهُ مَرَّ كَأَنْ لَمْ يَدْعُنا إِلَى ضُرٍّ مَسَّهُ كَذلِكَ زُيِّنَ لِلْمُسْرِفِينَ ما كانُوا يَعْمَلُونَ» . [١]

وَ إِذَا مَسَّ النَّاسَ ضُرٌّ دَعَوْا رَبَّهُمْ مُنِيبِينَ إِلَيْهِ ثُمَّ إِذَا أَذَاقَهُمْ مِنْهُ رَحْمَةً إِذَا فَرِيقٌ مِنْهُمْ بِرَبِّهِمْ يُشْرِكُونَ» . [٢]

وَ إِذَا مَسَّ الاْءِنْسَانَ ضُرٌّ دَعَا رَبَّهُ مُنِيبا إِلَيْهِ ثُمَّ إِذَا خَوَّلَهُ نِعْمَةً مِنْهُ نَسِيَ ما كانَ يَدْعُوا إِلَيْهِ مِن قَبْلُ وَ جَعَلَ للّه ِِ أَنْدَادا لِيُضِلَّ عَن سَبِيلِهِ قُلْ تَمَتَّعْ بِكُفْرِكَ قَلِيلاً إِنَّكَ مِنْ أَصْحابِ النَّارِ» . [٣]

الحديث :

٥١٤٦.الإمامُ عليٌّ عليه السلام ـ في تَفسيرِ«اللّه » ـ: هُو الّذي يَتَألَّهُ إلَيهِ عِندَ الحَوائجِ و الشَّدائدِ كُلُّ مَخْلوقٍ عِندَ انْقِطاعِ الرَّجاءِ مِن جَميعِ مَن هُو دُونَهُ ، و تَقَطُّعِ الأسْبابِ مِن كُلِّ مَن سِواهُ ، و ذلكَ أنَّ كُلَّ مُتَرَئّسٍ في هذهِ الدُّنيا و مُتَعَظِّمٍ فيها و إنْ عَظُمَ غَناؤهُ و طُغْيانُهُ و كثُرَتْ حَوائجُ مَن دُونَهُ إلَيهِ فإنّهُم سَيَحْتاجونَ حَوائجَ لا يَقْدِرُ علَيها هذا المُتَعاظِمُ . و كذلكَ هذا المُتَعاظِمُ يَحتاجُ حَوائجَ لا يَقْدِرُ علَيها ، فَينْقَطِعُ إلى اللّه ِ عِندَ ضَرورَتِهِ و فاقَتِهِ ، حتّى إذا كُفِيَ هَمَّهُ عادَ إلى شِرْكِهِ . [٤]

١٠٨٣

دليل دوم بر اثبات وجود خدا

شناخت فطرى (٢)

قرآن :

«چون به آدمى گزندى رسد، [در همه حال] ما را به دعا مى خواند چه بر پهلو خفته باشد و چه نشسته يا ايستاده. و چون آن گزند را از او دور سازيم، چنان مى گذرد كه گويى ما را براى دفع آن گزندى كه به او رسيده بود هرگز نخوانده است . اعمال اسرافكاران، اينچنين در نظرشان آراسته شده است» .

«چون به آدميان زيانى رسد، پروردگارشان را بخوانند و به درگاه او توبه كنند و چون رحمت خويش را به آنها بچشاند گروهى از آنان به پروردگارشان شرك مى آورند» .

«چون به آدمى گزندى رسد، به پروردگارش روى مى آورد و او را مى خواند ، آن گاه چون به او از جانب خود نعمتى بخشد همه آن دعاها را كه پيش از اين كرده بود از ياد مى برد و براى خدا همتايانى قرار مى دهد تا [خود و ديگران را ]گمراه كند . بگو : اندكى از كفرت بهره مند شو ، كه تو از دوزخيان خواهى بود» .

حديث :

٥١٤٦.امام على عليه السلام ـ در تفسير «اللّه » ـفرمود : او كسى است كه هر مخلوقى در هنگام نيازها و گرفتاريها ، وقتى اميدش از همه كس قطع مى شود و رشته همه سببها ، جز او ، بريده مى گردد، به وى روى مى آورد ؛ چه آن كه هر انسانى هر چند در اين دنيا خود را رئيس بخواند و بزرگ بداند و بى نيازى و گردن فرازييش بسيار باشد و ديگران به او نياز فراوان داشته باشند، همين نيازمندان نيازهايى برايشان پيدا خواهد شد كه آن شخص، قادر به بر آوردن آنها نيست و براى خود همين شخص نيز نيازهايى پيش مى آيد كه توان بر آوردن آنها را ندارد. پس، هنگام ضرورت و نيازمندى، به خدا روى مى آورد، اما همين كه نيازش برآورده شود، دوباره ره شرك مى پويد .

[١] يونس : ١٢ .[٢] الروم : ٣٣ .[٣] الزمر : ٨ .[٤] التوحيد : ٢٣١/٥ .