معاد از ديدگاه عقل و نقل - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٩٩
١- حساب آسان كه خداوند با عفو و اغماض محاسبه مىكند و در حساب سختگيرى نمىنمايد و عذرها را به آسانى مىپذيرد.
اما كسى كه كارنامهاش به دست راستش داده شود، بزودى با او حساب كنند، حسابى آسان. «١» از رسول خدا صلى الله عليه و آله سؤال شد كه «حساب آسان» چيست؟ فرمود:
خداوند در نامه عمل شخص نگاه مىكند و از گناه او چشم مىپوشد. «٢» ٢- حساب سخت و بد كه اعمالشان به دقت و سختى مورد محاسبه قرار گيرد و عذرهايشان پذيرفته نشود و در حساب اعمال آنان هيچ مسامحه، عفو و اغماض صورت نگيرد. البته هر كدام از حسابهاى سخت و آسان مراتبى دارد.
بنابر روايات بعضى اعمال و رفتارها سبب مىشود كه خداوند به خاطر آنها بر بنده در حساب آسان بگيرد كه عبارتند از:
صله رحم، قناعت و راضى بودن به آنچه از دنيا نصيب وى شده است، خُلق نيكو و عفو و گذشت و آسانگيرى در حساب ديگران. «٣» روايتى عبرتآموز در مورد حساب بد از امام صادق عليه السلام رسيده كه نقل آن مناسب است. يكى از اصحاب امام صادق عليه السلام از دوستش كه او نيز از اصحاب امام بود، طلبى داشت و در گرفتن آن سختگيرى مىنمود و حاضر به مهلت دادن يا چشمپوشى از مقدارى از طلبش نبود و عذرهاى دوستش را نمىپذيرفت. دوستش به امام صادق عليه السلام شكايت برد و امام روزى معاد از ديدگاه عقل و نقل ١٠٥ ٢ - انبيا و اوليا عليهم السلام ص : ١٠٥ از فرد طلبكار پرسيد:
چرا فلانى از تو شكايت دارد؟
او جواب داد:
آيا به خاطر اين كه من مىخواهم حقّم را بدون كم و كاست و تمام و كمال از او بگيرم (و هيچ عفو و اغماضى نسبت به او ندارم) از من شكايت دارد؟
امام با شنيدن اين جواب خشمگينانه نشست و فرمود:
گويا گمان مىكنى در اين كه بدون عفو و اغماض مىخواهى حقت را به طور كامل از او