معاد از ديدگاه عقل و نقل - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٦٤
نيست تا توبه برايش مفيد باشد و او را از آتش نجات دهد.
٢- اگر بنا باشد انسانى در عذاب مخلّد باشد، پس خلقت او لطفى نداشته و توجيه صحيحى ندارد.
جواب: خداوند هيچ انسانى را در ابتدا براى جهنم خلق نمىكند بلكه همه انسانها براى رسيدن به بندگى و سعادت آفريده شدهاند و به همه آنها قواى لازم براى رسيدن به سعادت عطا شده است ولى اراده خداوند بر هدايت مختارانه آنهاست. وقتى بعضى انسانها خودشان راه جهنم را پيش گرفتند و از قواى خود در جهت سعادت استفاده نكردند و با سلوك در راه كفر، شرك و ظلم، شايستگى ورود به بهشت را از دست دادند، اين ظلمى است كه خودشان در حق خودشان كردهاند.
غايت صحيح در خلقت آنها وجود داشته اما خودشان در جهت آن غايت حركت نكردهاند. البته آنان با رفتن در عكس جهت آن غايت، خدا را مقهور و مغلوب نكردهاند، زيرا اراده خدا بر اين قرار گرفته كه آنان آزادانه و مختارانه راه خود را انتخاب كنند.
٣- همه عالم بدون تخلّف و استثنا مطيع فرمان خداست. از جمله ايمان مؤمن و كفر كافر نيز مطابق اراده قاهره حق تعالى است و بنابراين كافران هم در نهايت مطابق اراده خدا عمل كردهاند، پس بايد از آتش نجات يابند.
جواب: درست است كه همه عالم مطيع اراده خداست، اما جمعى با اراده و اختيار خود مطيع اراده اويند و جمعى با اجبار و اكراه «١»؛ از جمله اين گروه دوم، انسانهاى طاغى و ستمگرند كه به اجبار و اكراه مطيع اراده خدا شدهاند و اين گونه اطاعت از اراده خدا سعادت آفرين نيست. آنچه ارزش دارد، اطاعت آزادانه و مختارانه از اوامر خداست و خداوند گرچه در علم سابق خود، ايمان مؤمن و كفر كافر را ثبت كرده، ولى علم خدا به آينده، اجبار ساز نيست. ما بدون اين كه از علم و اراده خدا اطلاع داشته باشيم، خود براساس انتخاب آزادانه خودمان، سرنوشت