معاد از ديدگاه عقل و نقل - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٢٧
با توجه به آيه بالا معلوم مىشود اراده خدا تخلفناپذير است و هيچ چيز نمىتواند مانع آن باشد. خداوند هر چه را به هر صورت اراده كند، بدون ترديد و معطلى همانطور كه اراده فرموده، محقق مىگردد. همچنان كه خلقت بديع و بدون سابقه آسمان و زمين به اراده او محقق شده است، معاد و تجديد حيات دوباره انسانها نيز به صرف اراده و امر او تحقق خواهد يافت.
در آياتى ديگر براى توجه دادن به اين قدرت مطلقه و نامحدود، بشر را به تدبّر و تعمق در امر خلقت آسمان و زمين، خلقت اوليه انسان از خاك، خلقت انسانها از نطفه و ... دعوت كرده است. «١» ٢- امكان حيات دوباره اگر حيات دوباره موجود جسمانى ممكن نباشد، بحث از تحقق آن بى مورد خواهد بود. خداوند براى اثبات امكان حيات دوباره به چند چيز استدلال كرده است:
الف- زنده كردن دوباره زمين مرده؛ با رسيدن فصل زمستان، زمين سرد مىشود و فعاليتهاى حياتى در آن تعطيل مىگردد. برگ و بار درختان مىريزد و گياهان خشك مىشوند و پراكنده مىگردند و به اصطلاح زمين مىميرد. با آمدن فصل بهار و باريدن بارانهاى بهارى و مساعد شدن هوا، دوباره فعاليتهاى حياتى زمين شروع مىشود و درختان برگ و بار مىآورند و گياهان دوباره مىرويند و حيات مجدد زمين شروع مىشود. اين نمونهاى از زنده شدن دوباره مردگان است. خداوند در اين مورد مىفرمايد:
وَنَزَّلْنَا مِنَ السَّماءِ مَاءً مُبَارَكاً فَأَنبَتْنَا بِهِ جَنَّاتٍ وَحَبَّ الْحَصِيدِ ... وَأَحْيَيْنَا بِهِ بَلْدَةً مَيْتاً كَذلِكَ الْخُرُوجُ (ق: ٩- ١١)
و از آسمان آبى پربركت نازل كرديم و به وسيله آن باغها و دانههاى درو شده را رويانديم ... و به وسيله باران سرزمين مرده را زنده كرديم و زنده شدن مردگان نيز همين گونه است.