معاد از ديدگاه عقل و نقل - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٨٩
قابل ذكر است كه شرايط حاكم بر اين جهان، محيط را براى حركت و تغيير و تبديل مناسب ساخته است ولى مىتوان با تغيير شرايط اين حركت و تغيير و تبديلها را متوقف ساخت يا بسيار كُند كرد. مثلا امروزه با عمليات پاستوريزه و مشابه آن مواد خوراكى را مدتها نگه مىدارند بدون اينكه فاسد شوند و طعم و مزه آنها تغيير يابد. خداوند در قرآن نيز داستان حضرت عزير را مطرح مىكند كه از دنيا رفت و بعد از صد سال وقتى دوباره زنده شد مشاهده كرد كه مركبش مرده و بدنش پوسيده و پراكنده گشته است ولى غذايش كه بنا بر روايات شير و انگور بود، سالم، با طراوت و تازه مانده است و گذر زمان طولانى هيچ تغييرى در آن به وجود نياورده است. «١» بنابراين جهان آخرت مىتواند جسمانى باشد بدون اينكه تغيير و تبديل و فساد در آن راه داشته باشد و با توجه به صراحت و ظواهر قرآن چنين هم هست.
شبهه اعاده معدوم بعضى معاد جسمانى و زنده شدن دوباره انسانها در قالب همان جسم سابق را از باب اعاده معدوم دانسته و محال شمردهاند ولى آنچه محال است اعاده معدوم با همه خصوصيات از جمله خصوصيات زمانى و مكانى است. جسمى كه مربوط به ديروز بوده ديگر با وصف تعلق به ديروز تكرار نمىشود. اگر آن جسم امروز هم ايجاد شود با همه خصوصيات ديگرش، غير از جسم ديروز است و قائلان به معاد جسمانى هم اعاده با همه خصوصيات از جمله خصوصيت زمانى را ادعا ندارند.
آنان مىگويند موجود ديروز با همه خصوصياتش منهاى خصوصيات زمان تكرار مىشود. علاوه بر آن، انسانى كه زنده مىشود داراى دو جنبه روح و جسم است كه فقط جنبه جسمانى او قبلًا مرده و اكنون دوباره زنده شده است ولى جنبه روحانى او هرگز نمرده و معدوم نشده بود تا اعاده معدوم باشد. جسم نيز دچار تغيير و