براى اين كه اشكال‌هاى فوق و صحت يا بطلان آنها را تبيين كنيم بايد به بررسى نظام كيفر اخروى و انگيزه و علت وجود كيفر بپردازيم. اما پيش از آن، بررسى انواع كيفر دنيوى ضرورت دارد تا با مقايسه آن، چگونگى كيفر اخروى بهتر مشخّص شود.
انواع كيفر ١- مجازات قراردادى؛ همان پاداش‌ها و كيفرهاى جزايى قراردادى در قوانين است كه در جامعه‌هاى بشرى در قانون (آسمانى يا بشرى) وضع شده است. انگيزه جعل يا فايده اين گونه مجازات‌ها عبارت است از:
الف- جلوگيرى از تكرار جرم توسط خود مجرم تا با تنبيه شدن ديگر جرأت ارتكاب دوباره نيابد و با تشويق شدن و پاداش گرفتن بر انجام دوباره آن شوق پيدا كند.
ب- سبب تشفى و تسلّى خاطر مظلوم و ستمديده مى‌گردد. «١» ج- سبب عبرت ديگران مى‌شود و آنان با مشاهده كيفر متخلّف، عبرت مى‌گيرند و جرأت ارتكاب گناه پيدا نمى‌كنند. در بعد پاداش هم سبب تشويق و ترغيب آنها مى‌شود.
٢- مجازات تكوينى؛ پاداش‌ها و كيفرهايى است كه معلول و نتيجه طبيعى عمل خير يا جرم هستند. اين مجازات‌ها را «مكافات عمل» يا «اثر وضعى گناه» هم مى‌نامند؛ مثلًا شرابخوارى سبب صدمه‌هايى بر اعصاب و روان و جسم مى‌گردد كه با مسامحه آن را كيفر تكوينى مى‌خوانند و تقوا سبب زياد شدن بركات مادى و معنوى مى‌شود.
٣- مجازاتى كه تجسّم و حقيقتِ خود جُرم يا عمل نيك است؛ بدين معنا كه عمل خود فرد، تجسم يافته و صورت زشت يا زيبا پيدا كند و به او تحويل داده شود.