معاد از ديدگاه عقل و نقل - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١١٠
ذيل آيه «در آن روز زمين اخبار خويش را شرح مىدهد» «١» از رسول خدا صلى الله عليه و آله روايت شده كه فرمود:
اخبار زمين آن است كه عليه مرد و زن شهادت مىدهد كه بر روى او در فلان روز فلان عمل گناه را انجام دادهاند. «٢» با توجه به اين كه شاهد بايد در هنگام صدور عمل، درك داشته باشد و متوجه صدور گناه گردد تا در قيامت شهادت بدهد، معلوم مىشود كه اعضا و جوارح و زمين و زمان، همگى داراى درك و شعور هستند، گرچه ما كيفيت و چگونگى آن را نمىدانيم و از نظر ما جماداتى بى درك و شعورند؛ ولى فرداى قيامت ظاهر مىشود كه آنها شعور داشتهاند و هنگام گناه متوجه بودهاند و حالا شهادت مىدهند.
شاكيان شاكيان روز قيامت نيز فراواناند؛ از جمله:
١- اولين شاكى قيامت، خود خداونداست؛ و چه سخت است حضور در محكمهاى كه در آن حاكم، شاهد و شاكى خود خداست. البته خداوند معاد از ديدگاه عقل و نقل ١١٦ مصاديق حق ص : ١١٦ از طرف بندگان و در دفاع از آنان شكايت مىكند. خداوند در دفاع از مظلوم و از جانب او «٣» و نيز از طرف مؤمنى كه مورد خيانت برادر دينىاش واقع شده، عليه ظالم و خيانت كننده «٤»، شاكى است. همچنين خداوند عليه عالمانى كه عمل نكردهاند و جاهلانى كه به دنبال علم به وظايف نرفتهاند «٥»؛ از طرف مسجد، قرآن و عترت و عليه كسانى