معاد از ديدگاه عقل و نقل - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٠٠
بگيرى (و حاضر به گذشت و راه آمدن با او نمىباشى) گناهكار نمىباشى؟! آيا نديدى كه خداوند از قومى حكايت مىكند كه: «از حساب بد خدا مىترسند»، آيا مىترسند كه خداوند بر آنان در حساب ستم ورزد؟ نه به خدا قسم، آنها جز اين نمىترسند كه خداوند بخواهد به تمامى و بدون عفو و اغماض از آنان حساب بكشد و خداوند چنين حساب كشيدنى را «حساب بد» ناميده است. هر كس در حساب كشيدن از ديگران سختى و دقت و كنجكاوى نشان دهد و عفو و اغماض نداشته باشد، بد كرده است. «١» سؤال يكى ديگر از مواقف قيامت، موقف سؤال است. ظاهراً سؤال غير از حساب مىباشد. در موقف حساب، اعمال بندگان محاسبه مىشود و به تناسب اعمال خود جزا و پاداش مىگيرند ولى در موقف سؤال. ظاهراً از مسؤوليتها و وظايف سؤال مىشود نه از اينكه چه اعمالى انجام داده است. سؤال مىشود كه چرا اين كار را كردى و اين گناه را مرتكب شدى يا آيا وظيفهات را انجام دادى؟ در صورت منفى بودن جواب سؤال مىشود چرا انجام ندادى؟ و اعمال بندگان در نامه عملشان ثبت شده و در منظر آنان است. هم خداوند و حسابگران قيامت به آن اعمال علم دارند و هم بندگان به آن اعمال معترف و مقرّ هستند و مجبورند اعتراف كنند زيرا ادله و شواهد آن قدر زياد است كه هيچ انكارى فايده ندارد. قرآن مىفرمايد:
در آن روز، هيچ انس و جنّى از گناهش پرسيده نمىشود. «٢» سؤال از مسؤوليتها، وظايف، علل و انگيزههاى سرپيچى، انكار و عناد است و چون همه انسانها مسؤول و موظف هستند، سؤال هم عمومى است:
پس قطعا از كسانى كه [پيامبران] به سوى آنان فرستاده شدهاند و از [خود] فرستادگان [نيز] خواهيم پرسيد. «٣»