معاد از ديدگاه عقل و نقل - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٨٤
و استكبار ورزيدهاند. «١» در آيهاى ديگر، اصحاب بهشت را اصحاب ميمنت و مباركى و اصحاب جهنّم را اصحاب مشئمت و شومى و سياه روزى ناميده است. «٢» در يك دستهبندى ديگر، مردم به سه دسته تقسيم شدهاند:
١- مقرّبان، آنان كه گوى سبقت در ايمان و بندگى و معرفت را از همه مؤمنان حتى از مؤمنان پيشرو ربوده و سر حلقه اهل ايمان گشتهاند.
٢- اصحاب ميمنت و راستى ٣- اصحاب شمال و شومى. «٣» هر كدام از اصحاب يمين و شمال نيز در روايات به دستههاى مختلف تقسيم شدهاند؛ مثلا در روايتى رسول خدا صلى الله عليه و آله دوازده فوج از كافران را كه به صورتهاى مختلف به محشر مىآيند، برمىشمارد. «٤» همچنين در اين روايات از دستههاى مختلف مؤمنان نيز با عناوين اهل صبر، اهل جهاد و ... نام برده شده است.
در يك تقسيمبندى جامع با توجه به آيات و روايات مىتوان اهل محشر را به پنج گروه تقسيم كرد:
١- مقربان، يعنى پيامبران و اولياى خداوند كه سر حلقه اهل ايمان و عمل و معرفتند.
٢- اصحاب يمين كه ايمان آورندگان به پيامبران و عمل كنندگان به تعاليم آنانند.
٣- مستضعفانى كه توان معرفت و شناخت نداشتهاند و از حد حيوانيت فراتر نرفتهاند.
٤- مجرمان و اصحاب شمال كه همان كافران و منكران و معاندانند.