معاد از ديدگاه عقل و نقل - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٨٠
٢- امام سجاد عليه السلام مىفرمايد:
از شدت ازدحام، نفسها به شماره مىافتد و عرقها جارى مىشود و كار بر آنان سخت مىگردد و فريادها و نالهها از جمعيت برمىخيزد و اوج مىگيرد و اين (موقف) اولين صحنه از صحنههاى وحشتناك قيامت است. «١» ٣- امام صادق عليه السلام نيز مىفرمايد:
چنان ازدحام و فشار جمعيت، گرما، تنگى نفس و عرق بر آنان فشار مىآورد كه به آرزو مىگويند: اى كاش خداوند بين ما فيصله دهد و (بر كارنامه ما قضاوت كند و ما را از اين ازدحام برهاند) گرچه با بردن به دوزخ باشد. «٢» روز دل مشغولى همه انسانها يكى از اوصاف مهم محشر، هول و هراسى است كه همه انسانها- جز مؤمنان راستين- را دل مشغول خويش و غافل از ديگران مىسازد. در آن روز هر انسانى به تنهايى وارد محشر مىشود و از تعلقات و وابستگىهاى دنيايى خبرى نيست. قرآن كريم مىفرمايد:
همان گونه كه شما را نخستين بار آفريديم [اكنون نيز] تنها به سوى ما آمدهايد و آنچه را به شما عطا كرده بوديم پشت سر خود نهادهايد و شفيعانى را كه در [كار] خودتان، شريكان [خدا] مىپنداشتيد با شما نمىبينيم. به يقين پيوند ميان شما بريده شده و آنچه را كه مىپنداشتيد از دست شما رفته است. «٣» انسانى كه از همه پشتيبانىها و دل گرمىهايش منفصل شده و يكه و تنها گرديده، با ورود به صحنه محشر، آينده مبهم و نامعلوم خود را مىبيند و عظمت قهر الهى را مشاهده مىكند، چنان ترس از گرفتار شدن به قهر الهى او را به خود مشغول مىكند كه به هيچ چيز ديگر نمىتواند توجه داشته باشد؛ بلكه از همه گريزان است:
- روزى كه آدمى از برادرش، مادرش، پدرش، همسرش و پسرانش مىگريزد، در آن روز هر