معاد از ديدگاه عقل و نقل - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٧١
اين كه در اثر آن خشكسالى و وزيدن بادهاى بدون باران، گرد و خاك چنان فضا را پر كرده بود، كه مانند فضاى پر از دود تاريك شده بود. اشكالى كه بر اين تفسير گرفتهاند اين كه دود به معناى مجازى استعمال شده و هيچ قرينه محكمى بر اين استعمال وجود ندارد.
اما غالب مفسران اين دود فراگير را حقيقى و از علامتهاى نزديكى وقوع قيامت شمردهاند كه واقع خواهد شد و به هنگام وقوع، مردم از شدّت ترس و اضطراب، دست تضرع به درگاه الهى برخواهند داشت و خواستار رفع آن خواهند شد. با اجابت تقاضاى آنان و رفع عذاب، دوباره به كفر و ظلم برمىگردند و با وقوع قيامت، قهر و انتقام الهى آنان را خواهد گرفت. «١» ٥- حوادث پايانى از آيات استفاده مىشود كه در آخر عمر جهان و قبل از وقوع قيامت، اتفاقهاى مهم و تغييرهاى عظيمى در نظام آسمان و زمين رخ مىدهد. از جمله:
الف- زلزله ويرانگر؛ زلزله بىسابقه و عظيمى كه همه چيز را در هم مىشكند و متلاشى مىسازد. آيات متعددى بر وقوع اين زلزله عظيم در پايان عمر جهان تصريح دارد. «٢» ب- متلاشى شدن و هموار شدن كوهها؛ زلزله ويرانگر مذكور، كوهها را به لرزه درمىآورد، از جا مىكند، حركت مىدهد، به هم مىكوبد و متلاشى مىكند تا به صورت تلى از شن درمىآيند و بادها آنها را پراكنده كرده و در پستىهاى زمين مىريزد و زمين، صاف و هموار مىگردد. «٣» ج- انفجار درياها؛ آيات قرآن حاكى از شكافته شدن و برافروخته شدن