خلاصه درس‌ منكران معاد دليل و برهان محكم بر انكار معاد ندارند و مبناى آنان حدس و گمان است. عوامل مختلفى آنان را به انكار معاد وامى‌دارد كه عبارتند از:
ظاهربينى و انس به محسوسات و مقاومت در برابر حقايق غير محسوس و عقلانى و دقيق؛ تمسك جستن به شبهه‌ها و استبعادها؛ منكران چون زنده كردن مردگان را خارج از توان خود و بعيد مى‌شمارند، در امكان وقوع آن شبهه مى‌كنند و با تمسّك به آن، معاد را انكار مى‌نمايند.
دلبستگى‌ها عامل مهم ديگرى براى انكار معاد است زيرا پذيرفتن معاد يعنى باور به جدايى از تعلقات، و اين پذيرش مشكل است.
عامل مهم ديگر در انكار معاد، گريز از مسؤوليت و تعهد و تقيّد است. انسان بى‌اعتقاد به معاد نه قيد و حدى دارد و نه تعهد و مسؤوليتى، ولى اعتقاد به معاد محدوديت زا و مسؤوليت ساز است.
پرسش‌ ١- آيا منكران معاد دليل محكم بر اعتقاد خود دارند؟ يك آيه ناظر به اين مطلب بنويسيد.
٢- گزاره‌هاى دينى در قياس با عقل چند دسته‌اند؟ توضيح دهيد.
٣- چگونه دلبستگى‌ها افراد را به انكار معاد وامى‌دارد؟ يك مثال بزنيد.
٤- ارتباط اعتقاد به معاد با مسؤوليت و مقيّد بودن را توضيح دهيد.