معاد از ديدگاه عقل و نقل - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٢٤
درس دوم: امكان معاد قبل از اين كه به اثبات معاد بپردازيم، بايد امكان آن را ثابت كنيم چون اگر چيزى ممكن نباشد، هرگز و به وسيله هيچ عاملى نمىتواند وجود يابد و براى اين كه امكان معاد را مورد بحث قرار دهيم بايد ابتدا تصور خود را از معاد تبيين كنيم زيرا تفسيرهاى گوناگونى از معاد ممكن است ارائه شود كه حكم آنها از لحاظ امكان يا عدم امكان مختلف است.
تفسير معاد ١- ممكن است تصور شود كه انسان با مردن نابود مىشود زيرا مىبينيم كه جسم او مىپوسد و متلاشى مىگردد. بنابراين معاد و زندگى دوباره انسان، بازگرداندن موجودى فرض مىشود كه معدوم شده است. بعد هم راجع به اين بحث مىشود كه آيا اعاده معدوم صحيح است؟ زيرا با اين تصور براى اثبات معاد، بايد به امكان اعاده معدوم رأى داد.
٢- تصور ديگر اين است كه معاد يعنى زندگى دوباره انسان در جهانى كه مانند همين جهان، مادى و جسمانى است. انسان بعد از اينكه مرد، دوباره زنده مىشود و زندگى مادى جسمانى خود را در جهان آخرت كه مشابه همين دنياست، از سر مىگيرد، با اين تفاوت كه خداوند اراده كرده در آن جهان با وجود اين كه مادى و جسمانى است ديگر مرگ، پير شدن، مريضى، رنج و فساد نباشد.