درس شانزدهم: خلود و جاودانگى‌ خلود به معناى «جاودانگى» است و در آيات قرآن به خلود و جاودانگى بهشتيان در بهشت و گروهى از جهنميان در جهنم تصريح شده است. البته همچنان كه اصل پاداش مورد نقد و انكار واقع نشده، جاودانگى پاداش نيز مورد نقد و ايراد واقع نشده و تنها جاودانگى كيفر مانند اصل كيفر مورد نقد و انكار قرار گرفته است. از اين رو منظور از «خلود» در اين بحث، اقامت جاويد و ابدى در دوزخ و معذّب بودن به عذاب آن است؛ بنابراين اگر كسى به اقامت جاويد در جهنّم معتقد نباشد يا باشد ولى بگويد در آخر كار، فرد جهنمى ديگر احساس عذاب نمى‌كند يا عذاب نمى‌شود يا جهنّم براى او سرد و لذيذ مى‌گردد، چنين كس معاد از ديدگاه عقل و نقل ١٥٨ خلود از نگاه روايات ص : ١٥٧ ى نيز منكر «خلود» است. اعتقاد به «خلود» يعنى اعتقاد به اين‌كه كسانى براى هميشه در جهنّم معذّب خواهند بود.
خلود در آيات قرآن‌ آيات فراوانى بر عذاب جاودانى كافران و مشركان و بعضى از مدعيان مسلمانى كه در واقع كافر و مشركند، دلالت دارد. بعضى از اين آيات، مطلق كافران را شامل مى‌شود و بعضى، كافرانِ عالِم و معاند را معَذّب دائمى معرفى مى‌كند. آيه زير مطلق كافران را وعيد عذاب دائم مى‌دهد:
كسانى كه كفر ورزيده‌اند، سرورانشان طاغوتند كه آنان را از روشنايى به سوى تاريكى‌ها به در مى‌برند. آنان اهل آتشند و در آن جاودانند. «١»