معاد از ديدگاه عقل و نقل

معاد از ديدگاه عقل و نقل - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٣٢

اگر آنان را عذاب كنى (حق توست) زيرا بندگان تو هستند و اگر ببخشى تو خداوند رحيم شكست‌ناپذيرى. «١» اين نظر هم كامل نيست؛ زيرا گرچه ربوبيت خداوند به او اختيار مطلق مى‌دهد، ولى حق تعالى پاداش بندگان نيكوكار را بر خود واجب كرده است، پس آنان را به هيچ وجه عذاب نمى‌كند و اما بدكاران را گرچه وعده عذاب داده، ولى مادامى كه مصلحتى بر عفو بنده ببيند، عفو خود را از او دريغ نخواهد داشت. در هر حال گرچه ربوبيت او مطلق است و بنده مملوك او است، ولى اين دلالت بر وقوع حتمى كيفر ندارد و آيه هم ناظر به همين معناست.
اين آيه از زبان حضرت عيسى عليه السلام و راجع به مشركان يهود است. آن حضرت مى‌فرمايد: خدايا تو مى‌توانى آنان را ببخشى و مى‌توانى عذاب كنى؛ زيرا تو ربّ و آنان مملوك هستند. اگر عذاب كنى خلاف عدالت تو نيست چون بنده عاصى خود را كيفر داده‌اى و اگر ببخشى خلاف انتظار نيست چون رحيم شكست‌ناپذيرى و از گناه بنده‌ات گذشته‌اى.
توجيه‌هاى موجّه‌ ١- وجود كيفر مقتضاى عدل الهى است. خداوند اگر مجرمان را به واسطه گناهانشان كيفر ندهد و فقط به اعمال نيكوكاران پاداش دهد، ظلم كرده است؛ زيرا بين آن كس كه گناه كرده و آن كس كه گناه نكرده، فرقى ننهاده و اولى را به سبب چشم‌پوشى و دومى را به دليل مرتكب نشدن گناه كيفر نداده است و چنين رفتارى از جانب هر كس سر زند، ظلم و قبيح است. خداوند، خود مى‌فرمايد:
آيا مسلمانان را مانند مجرمان قرار مى‌دهيم؟ شما را چه مى‌شود؟ چگونه حكم مى‌كنيد؟ «٢» آيا كسانى را كه گرويده و كارهاى شايسته كرده‌اند، چون مفسدان در زمين قرار مى‌دهيم؟ آيا