چگونگى مجازات اخروى‌ آنچه ما در دنيا بيشتر با آن سر و كار داريم و نام كيفر و مجازات را براى آن وضع كرده‌ايم، همان مجازات‌هاى قراردادى است. بدين جهت برخى افراد، مجازات‌هاى اخروى را نيز از باب مجازات‌هاى قراردادى تصور مى‌كنند و بر آن ايراد و شبهه مى‌گيرند؛ اما گفتنى است انگيزه‌ها يا فوايد جعل اين نوع مجازات در آخرت متصور نيست؛ آخرت نه جاى عمل است تا اجراى مجازات، عامل بازدارنده مجرم از تكرار گردد يا سبب عبرت ديگران باشد و نه جاى انتقام‌جويى و تشفّى خاطر مظلوم است، زيرا اگر مظلوم از اولياى خدا باشد، از مظاهر رحمت واسعه اوست و اگر از اوليا هم نباشد، چنان مشغول به گرفتارى‌هاى خويش و محتاج اندكى خير و مغفرت است كه ديگر فرصتى براى انتقام‌جويى و تشفى يافتن از مشاهده عذاب ديگران ندارد. «١» راسل مى‌گويد:
خداوند اديان نمى‌تواند كيفر قراردادى داشته باشد؛ اما انگيزه انتقام جويانه در مورد خداوند معنا ندارد چون اين غرض ناشى از عجز است و حال آن كه خداوند عجزى ندارد و معروض حوادث نيست؛ و اما انگيزه بهسازانه هم در آخرت نمى‌آيد چون در آن جا مجال عمل وجود ندارد. به عقيده متألهان، انگيزه عبرت‌آموزانه هم باز در قيامت وجود ندارد چون اجتماعى به صورت فعلى و زمينه عمل در جامعه، ديگر وجود ندارد. «٢» شهيد مطهرى نيز مى‌گويد:
اگر ما بخواهيم مسأله مجازات‌هاى اخروى را بر همين اساسِ «متكلمان» يعنى اساس دنيوى زندگى اجتماعى توجيه كنيم، نه تنها مسأله مدت و شدّتش قابل توجيه نيست [بلكه‌] اصل آن نيز قابل توجيه نيست. «٣» بنابراين مجازات آخرت از نوع قراردادى نمى‌تواند باشد.
معاد از ديدگاه عقل و نقل ١٣١ توجيه‌هاى ناموجه ص : ١٣٠