معاد از ديدگاه عقل و نقل

معاد از ديدگاه عقل و نقل - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١١٥

در آيه فوق «القسط» صفت يا عطف بيان «الموازين» است؛ ميزان‌هايى كه قسط و عدل مطلق هستند. پس منظور از اين ميزان‌ها همان‌هايى است كه افراد، عقايد، اخلاق و اعمال با آنها سنجيده مى‌شود و در قياس با آنها ارزش، اندازه و وزنشان معلوم مى‌گردد.
معناى دوم در چند آيه، از جمله آيه زير آمده است:
كسانى كه ميزان‌هاى آنها سنگين باشد، آنان خود رستگاران‌اند. «١» در اين آيه و آيات مشابه، «موازين» به ضمير شخص اضافه شده؛ بنابراين از جهت انتساب به او مورد نظر قرار گرفته و آنچه به شخص منسوب است، همان «موزون» مى‌باشد، يعنى عقيده، خُلق يا عملى كه مورد سنجش واقع شده است، نه آن چيزهايى كه معيار سنجش قرار گرفته‌اند. بنابراين «موازين» كه جمع «ميزان» است، يك بار به لحاظ آن چيزى كه ملاك و معيار سنجش قرار گرفته و يك بار به لحاظ آن چيزى كه مورد سنجش واقع شده است، به كار مى‌رود.
ميزان بودن «حق» همان‌طور كه گذشت، ميزان در حقيقت آن چيزى است كه معيار و ملاك سنجش واقع شده است، نه آلت و وسيله‌اى كه با كمك آن سنجش انجام مى‌شود. معيار و ملاك سنجش در قيامت «حقّ مطلق» است. آيه شريفه مى‌فرمايد:
وَالْوَزْنُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ (اعراف/ ٨)
علامه در ذيل اين آيه بعد از بيان معناى ميزان و با توجه به آيات ناظر بر سنگينى و ارزش حسنات و سبكى و ضد ارزش بودن سيئات مى‌نويسد:
با توجه به اين بيان، صحيح‌تر اين است كه منظور از «الوزن يومئذ الحق» اين باشد كه «وزن» يعنى آنچه با سنجش نسبت بدان وزن اعمال به دست مى‌آيد (وزنه و معيار)، «حق» است پس اعمال به اندازه‌اى كه از حق در برداشته باشند، اعتبار و قيمت دارند و چون حسنات‌