٢- انبيا و اوليا عليهم السلام‌ گرچه خداوند براى شهادت كافى است و علم قاضى كه از مشاهده مجرم در حين جرم حاصل شده در هر محكمه‌اى برترين و محكم‌ترين دليل براى صدور حكم است، با اين وجود حق تعالى براى محكمه قيامت شاهدان ديگرى قرار داده كه عليه بندگان طغيانگر و عاصى شهادت مى‌دهند تا حجّت بر آنان تمام و همه عذر و بهانه‌هاى آنان باطل گردد.
نكته مهم آن است كه عصيانگران سركش و گناهكار با وجود اين كه پرونده اعمال خود را ملاحظه مى‌كنند كه در آن ريز و درشت اعمالشان حفظ و ثبت شده است، با اين وجود اعمال خود را انكار مى‌كنند. آنان گمان مى‌كنند كه محكمه قيامت هم مثل دنياست كه بتوان در آن انكار نمود و قاضى و حاكم هم توان اثبات گناهان آنان را ندارند. از طرف ديگر قسم دروغ و انكار مسلّما معاد از ديدگاه عقل و نقل ١١٠ شاكيان ص : ١١٠ ت براى آنها ملكه شده است، از اين رو حتى در روز كشف حقايق هم دست از انكار و قسم دروغ برنمى‌دارند «١» و خداوند با احضار شاهدان، انكارها و قسم‌هاى دروغ آنان را آشكار مى‌كند.
از جمله شاهدان قيامت، پيامبران و امامان هستند كه خداوند از ابتدا تا انتهاى خلقت، هر زمانى دست كم يك نفر را به عنوان پيامبر يا وصىّ و خليفه پيامبر بر امّت خود شاهد قرار داده است تا ناظر بر اعمال پنهان و آشكار آنان باشند و در قيامت عليه آنان شهادت دهند. آيات فراوانى از قرآن در مورد اين شاهدان است؛ از جمله:
[به ياد آور] روزى را كه در هر امتى گواهى از خودشان برايشان برمى‌انگيزيم و تو را هم بر آنان گواه مى‌گردانيم. «٢» از آيات مربوط به شهدا چند نكته مهم استفاه مى‌شود:
اول- از ابتداى خلقت تا انتهاى خلقت به طور پيوسته بر اهل هر عصر و زمانى مردى از خود آن عصر و زمان شاهد است؛ منظور از «امت»، جماعتى است كه در