شوراى نگهبان هم از اهم اين شوراهاست. كلمه «نگهبان»، معرّف نوع و اهميّت اين نهاد است كه مراقبت و حراست دائم را نشان مى‌دهد.
شوراى نگهبان از افراد محدودى تشكيل شده است؛ امّا نقش، اهميّت و جايگاه والايى در نظام جمهورى اسلامى و قانون اساسى دارد كه به چند مورد آن اشاره مى‌شود. در اصل ٤ قانون اساسى آمده است:
كليه قوانين و مقررات مدنى، جزايى، مالى، اقتصادى، ادارى، فرهنگى، نظامى، سياسى و غير اينها بايد براساس موازين اسلامى باشد. اين اصل بر اطلاق يا عموم همه اصول قانون اساسى و قوانين و مقررات ديگر حاكم است و تشخيص اين امر بر عهده فقهاى شوراى نگهبان مى‌باشد.
در اصل ديگر درباره شوراى نگهبان آمده است:
به منظور پاسدارى از احكام اسلام و قانون اساسى از نظر عدم مغايرت مصوبات مجلس شوراى اسلامى با آنها، شورايى به نام شوراى نگهبان با تركيب زير تشكيل مى‌شود:
١. شش نفر از فقهاى عادلِ آگاه به مقتضيات زمان و مسائل روز ...
٢. شش نفر حقوقدان در رشته‌هاى مختلف حقوقى ... «١» چنان كه ملاحظه مى‌شود، شوراى نگهبان مرجع تخصصى متشكل از فقها و حقوقدانان است كه در خصوص قانون گذارى، تشخيص موارد مغايرت مصوبات با احكام اسلامى و نيز قانون اساسى را به عهده دارد. از اين رو، اين شورا وظيفه ندارد كه مصلحت فرد يا جمع يا هر دوى آنها را و يا وضع اجتماع را در نظر بگيرد و ضرورتهاى روز را ملاحظه كند يا مفيد و مضر بودن قوانين را مورد ارزشيابى قرار دهد. اين موارد خارج از حيطه اختيارات شوراى نگهبان است. شورا صرفاً از دو وظيفه خود در قوانين، يعنى احكام اسلامى و قانون اساسى حراست مى‌كند. به همين دليل است كه وجه تسميه و رسالت اين شورا در اصل ٩١ با لفظ «پاسدارى» تعبير شده است.
علاوه بر اين، در اصل ديگرى كه به اهميّت و جايگاه اين شورا اشارت برده است، آمده است:
مجلس شوراى اسلامى بدون وجود شوراى نگهبان اعتبار قانونى ندارد مگر در مورد تصويب اعتبارنامه نمايندگان و انتخاب شش نفر حقوقدان اعضاى شوراى نگهبان. «٢»