ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٨٨ - ١١ عدم پيروى از فقها و دانشمندان دينى
تغيير است؛ حال آنكه بر اساس آيات «قرآن»، هرگونه تغيير و تبديل سرنوشت جامعه به دست خداوند و با اراده او محقّق مىشود و با آنكه علّت تامّه اين تغيير، خداست، امّا مقدّمات و زمينهسازى ايجاد آن در اختيار انسان است.
مشهورترين آيه در اين زمينه «آيه ١١ سوره رعد» مىباشد كه در آن، سرنوشت يك ملّت را وابسته به اعمال آنها مى داند.
«إِنَّاللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ؛[١]
در حقيقت، خدا حال قومى را تغيير نمىدهد تا آنان حال خود را تغيير دهند.»
اين مسئله شرطى است؛ يعنى كسانى كه امداد الهى را مىخواهند بايد از توانمندىهاى خودشان استفاده كنند. در نتيجه، كسى كه منتظر منجى و حجّت خداست، اگر تغييرى در رفتار و حالات خود ايجاد نكند، دچار آسيب بزرگى است؛ زيرا ظهور حضرت، وعده الهى است و تحقّقش به اذن و فرمان خاصّ خدا بستگى دارد. اگر مقدّماتش فراهم شد، به اذن و فرمان او انجام خواهد شد.
٩. ترك وظايف و تكاليف منتظران
از ديگر آسيبهايى كه به دليل پرداختن به علائم ظهور متوجّه منتظران است، ترك وظايف و تكاليف آنهاست. ما نبايد در انجام الزامات و هنجارهاى دينى، خود را آزاد بدانيم و در انجام تكاليف و فرايض، با سستى و تساهل يا ناديده گرفتن و تسامح برخورد كنيم؛ بلكه بايد آنچه از ناحيه دين به عنوان ارزشهاى و هنجارها آمده است، به صورت تمام و كمال انجام دهيم؛ وگرنه تسامح و تساهل در اين تكاليف، موجب آسيب به ساير بخشها مىشود؛ از اين رو مهمترين پيامد بروز اين آسيب در جامعه منتظر، بىتوجّهى به تكاليف انتظار و بايستههاى زندگى منتظران است.
البتّه دين در مواردى كه امكان چشمپوشى وجود دارد، پيشبينىهايى انجام داده است؛ امّا اين ويژگى نبايد بهانهاى شود تا منتظران بر حدّاقلها رضايت دهند؛ چنانكه كه رضايت به حدّاقلها، موجب چشمپوشى از تكاليف انتظار و در نتيجه غفلت از فلسفه انتظار مىشود.
اين فرمانبردارى، طيف گستردهاى از تكاليف انتظار را پوشش مىدهد، از آسانترين آنها كه تلاش در جهت كسب معرفت و آگاهى دينى است تا دشوارترين آنها كه تلاش عملى در جهت عينيت بخشيدن به انتظار، در حيات فردى و اجتماعى است.
١٠. عدم پيروى از ولايت فقيه و نوّاب عام
يكى ديگر از آسيبهايى كه به دليل پرداختن به علائم ظهور ممكن است پيش آيد و وحدت اسلامى را خدشهدار ساخته و زمينه را براى فعّاليت دشمنان دين و مهدويت فراهم كند، عدم پيروى از نوّاب عامّ امام زمان (عج) است كه در روايات، بر اطاعت از آنها تأكيد شده است.
١١. عدم پيروى از فقها و دانشمندان دينى
از ديگر آسيبهاى وارده در اين زمينه، عدم پيروى از فقها و دانشمندان است. روايات معصومان (ع) لزوم تقليد از فقها و مرجعيت علمى و دينى آنان را بيان كرده و آنان را حاكم و حجّت مردم قرار داده است. توقيع مهمّ امام عصر (عج) درباره رجوع به علما و راويان حديث اهل بيت (ع) هم، لزوم پيوند با فقها و دانشمندان را بيش از پيش تأكيد مىكند. ١١
مهمترين نقش عالمان و حاكمان آن است كه با حضور جدّى در فضاى علمآموزى، سبب تقويت ميل به پرسشگرى از دانشمندان شوند؛ زيرا اين امر تضمينكننده افزايش بصيرت دينى درباره انتظار و رسالت تاريخى جامعه منتظر خواهد بود.
حال آنكه ممكن است پرداختن به علائم ظهور و تأكيد بيش از حد بر آنها، سبب نااميدى مردم و روىگرداندن آنها از فقها و دانشمندان شود؛ زيرا با عدم تحقّق هر يك از نشانهها، اميد، باور و ايمان مردم دچار تزلزل مىشود كه اين آسيبِ روى گرداندن از فقها و دانشمندان، خود زمينهساز بروز مسائل و مشكلات بىشمار ديگرى خواهد شد؛ به طور مثال مردم جامعه منتظر با عدم مراجعه به فقها نمىتوانند رفتارهاى خود را با هنجارهاى دينى مطابق سازند و نمىتوانند همنوا با دين شوند.
اصولًا در اين وضعيت، مردمان از هنجارهاى دين اطّلاعات لازم و كافى را ندارند تا رفتارهاى خود را با آن همنوا سازند و از اين خطرناكتر وقتى است كه همين مردم به جاى مراجعه به اهل تخصّص و دانشمندان، به كسانى كه صلاحيت لازم را ندارند، روى آورند و همين امر سبب پيدايش هرج و مرج شده، دين آنها را به مخاطره مىافكند.
پىنوشتها:
[١]. شيخ صدوق، «كمال الدّين»، ج ٢، باب ٣٦، ص ٣٧٨.
[٢]. كلينى، «الكافى»، ج ١، ص ٣٦٩.
[٣]. نعمانى، «الغيبة»، ص ١٢٨.
[٤]. طوسى، «الغيبة»، ص ٤٢٥.
[٥]. نعمانى، همان، ص ٢٨٩.
[٦]. كلينى، همان، ج ١، باب كراهية التوقيت، ص ٣٦٩؛ نعمانى، همان، ص ٢٩٦.
[٧]. نعمانى، «الغيبة»، ص ٣٢٠، ح ١٠.
[٨]. «فَلَمَّا طَالَ عَلَى بَنِى إِسْرَائِيلَ الْعَذَابُ ضَجُّوا وَ بَكَوْا إِلَى اللَّهِ أَرْبَعِينَ صَبَاحاً فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَى مُوسَى وَ هَارُونَ يُخَلِّصُهُمْ مِنْ فِرْعَوْنَ فَحَطَّ عَنْهُمْ سَبْعِينَ وَ مِائَة سَنَة قَالَ وَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع هَكَذَا أَنْتُمْ لَوْ فَعَلْتُمْ لَفَرَّجَ اللَّهُ عَنَّا» ( «تفسير العياشى»، ج ٢، ص ١٥٤.)
[٩]. سوره اسراء، آيه ٨١.
[١٠]. طوسى، «امالى»، ص ١٣٣.
[١١]. امام زمان (ع) فرمودهاند: «؛ امّا در رويدادهاى زمانه، به راويان حديث ما رجوع كنيد. آنان، حجّت من بر مايند و من حجّت خدا بر آنانم.» ( «كمالالدّين»، ج ٢، ص ٤٨٤، ح ١٠؛ «الغيبة»، شيخ طوسى، ص ٢٩١، ح ٢٤٧)
منبع: كتاب «آيا ظهور نزديك است؟»، يزد، نشر سيماى خورشيد، چاپ اوّل، ١٣٩٤، صص ٩٩- ١١١.