ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٦٧ - آيا محصولات دستكارى شده ژنتيك مى تواند غذاى جهان را تأمين كند؟
بذر سوبسيد شده دولتى براى بذرهاى دستكارىشده ژنتيك، درآمد كشاورزان در كشور آرژانتين افزايش نشان دادهاند.[١] در همين گزارش آمده است كه محصولات دستكارىشده ژنتيك پنبه در كشور چين به افزايش درآمد كشاورزان منتهى شده است؛ امّا اين افزايش بيشتر، به دليل كم بودن هزينههاى علفكشها بوده است. مطالعهاى در هند، در ارتباط با محصول دستكارىشده ژنتيك پنبه نشان داده است كه اگرچه براى مدّتى محدود، افزايش درآمد براى كشاورزان هندى داشته است، امّا مطالعه در طول پنج سال، استفاده از اين نوع پنبه را به ضرر كشاورزان نشان داده است كه حتّى منتهى به خودكشى بسيارى از كشاورزان پنبهكار (محصولات دستكارىشده ژنتيك) در سالهاى ٢٠١١- ٢٠١٢ م. شده است.[٢]
از مهمترين عوامل منفى در اقتصاد محصولات دستكارىشده ژنتيك، توليد آنها به طور انحصارى در دستان چند شركت مىباشد كه مىتوانند قيمتگذارى بذرها را به هر اندازه كه مىخواهند، تعيين كنند. در سال ٢٠٠٨ م.، ٨٥% از ثبت اختراعات بر روى ذرّت و ٧٠% از محصولات دستكارى شده غير ذرّت در آمريكا، متعلّق به سه شركت «مونسانتو»، «دو پانت» و «سينجنتا» بوده است؛ امّا همين سه شركت با يكديگر در شبكههاى جهانى، همكارى بسيار نزديكى براى قيمتگذارى بذر دارند.[٣] اين موضوع آنقدر از اهمّيت برخوردار بود كه در سال ٢٠٠٩ م. و ٢٠١٠ م.، سيستم قضايى آمريكا تحقيقى را در مورد فعّاليتهاى انحصارى شركت مونسانتو، به عنوان بزرگترين شركت توليد بذرهاى دستكارىشده ژنتيك شروع نمود.[٤] و[٥]
آيا انتقال ژن از محصولات دستكارىشده ژنتيك به محصولات غير دستكارى شده و ارگانيك وجود دارد؟ آيا اين نوع آلودگى ژنتيك قابل كنترل است؟
كاشت اين سه نوع محصول در كنار يكديگر، حتماً منتهى به آلودگى ژنتيكى از طرف محصولات دستكارىشده ژنتيك خواهد شد و شواهد بسيارى در چند سال گذشته، در كشورهاى چين،[٦] آلمان،[٧] «سوئد»، [٨] «نيوزلند»[٩] و «كانادا»[١٠] گزارش شدهاند. نتايج اين گزارشها نشان دهنده آن است كه در سالهاى آينده، كشاورزان براى انتخاب شيوه كشاورزى و نوع محصولات كشاورزى، حقّ انتخاب كمترى خواهند داشت. متأسّفانه محصولات دستكارىشده ژنتيك را نمىتوان فراخواند و چون موجودات زندهاى هستند، به رشد خود ادامه مىدهند و افزايش پيدا مىكنند. نكته جالب اين است كه در كشورهايى كه سيستم قضايى براى حفظ پاكى محصولات كشاورزى وجود دارد، شركتهاى توليدكننده محصولات دستكارىشده ژنتيك مجبورند به دليل پراكندگى بذرهاى اين محصولات به زمينهاى كشاورزى در نقاط ديگر، متحمّل خسارتهاى مالى گردند.
انتقال ژن به طور افقى بين انواع زيستى غيرمرتبط، از طريق مكانيسمى، غير از توليد مثل انجام مىشود و محقّقان اخطار داده بودند كه ژنهاى دستكارى شده مىتوانند از اين محصولات فرار كرده و به موجودات ديگر، به طور افقى انتقال پيدا كنند. اگرچه انتقال ژن به طور افقى، از گياه به گياه يا جانور نادر است، امّا جذبDNA (مادّه وراثت گياهان) توسط باكترىها در محيطزيست يا از طريق دستگاه گوارش امكانپذير است. گزارش شده است[١١] كه جذبDNA از طريق باكترىهايى كه در سيستم گوارش انسانهايى كه سوياى دستكارىشده ژنتيك مصرف مىكنند، اتّفاق افتاده است. همچنين باكترىهايى كه در خاك وجود دارند، قابليت انتقالDNA در خاك را به ژنوم خود دارا مىباشند.[١٢] اگرچه احتمال انتقال ژن به باكترىهاى بيمارىزا و ويروسها ممكن است، كم باشد؛ امّا به دليل وفور و پخش وسيع محصولات دستكارىشده ژنتيك در سطح جهان، انتظار مىرود در آيندهاى نزديك اين انتقال انجام گيرد. اين واقعيت علمى نشان دهنده اين است كه بايد مسئله ايمنى زيستى در ارتباط با محصولات دستكارىشده ژنتيك و انتقال ژن به موجودات ديگر زيستى و به همراه آن، انتقال صفاتى كه مىتوانند سلامت انسان را به خطر اندازند، بسيار با دقّت مورد توجّه قرار گيرند.
آيا محصولات دستكارىشده ژنتيك مىتواند غذاى جهان را تأمين كند؟
محصولات دستكارىشده ژنتيك در واقع تاكنون باعث افزايش بازدهى هيچيك از محصولات مهم كشاورزى نشدهاند. واقعيت آمارى نشاندهنده اين است كه غذايى كه هم اكنون در جهان توليد مىشود، مىتواند ١٤ ميليارد نفر را تغذيه كند؛ امّا مقدار بسيار زيادى در پيش و پس از برداشت محصول از بين مىرود. در كشورهاى توسعه يافته، بيش از نياز توليد مىشود؛ امّا در كشورهاى در حال توسعه، كمتر توليد مىشود و اين به دليل عدم آشنايى و نداشتن اطّلاعات مناسب توسط كشاورزان است.[١٣] سالانه يك ميليارد نفر در جهان گرسنه هستند. چون غذاى نامناسب در مكانهاى نامربوط با شيوههاى نامناسب توسط افراد، بدون داشتن شرايط لازم توليد مىشود و طبق گفته سازمان جهانى غذا و كشاورزى(FAO) وابسته به سازمان ملل، وقتى