بسيار پيچيده است و چندين ژن را درگير مى‌كند. مسائلى از قبيل حاصل‌خيزى زمين و روش‌هاى كشت هم بسيار مهم هستند. افزايش توليد نمى‌تواند با دستكارى يك يا چند ژن انجام شود كه معمولًا در فرآيند تكنيك‌هاى مهندسى ژنتيك صورت مى‌گيرد. در مطالعه مقايسه‌اى كه در سال ٢٠١٣ م. بين بازدهى توليد محصولات كشاورزى بين اروپا و آمريكا شد، گزارش شده است كه اروپا توليد بيشترى در هر هكتار دارد و كمتر از موادّ شيميايى در اين فرآيند استفاده مى‌كند؛ در حالى‌كه آمريكا با استفاده از تكنولوژى دستكارى ژن در حوزه بازدهى توليد و پايدارى از اروپا عقب مانده است.[١]

نكته مهمّى كه در اينجا مطرح مى‌باشد، اين است كه اگر دستكارى ژنتيك نمى‌تواند بازدهى محصولات كشاورزى را در آمريكا با امكانات عظيم آبيارى و يارانه‌هاى دولتى در بخش كشاورزى افزايش دهد، چگونه مى‌توان انتظار داشت در كشورهاى در حال توسعه كه هر كشاورزى با مشكلات بسيار زيادى مواجه است و اكثراً همه زندگى خود را در گرو كشت يك محصول قرار مى‌دهند، افزايش توليد محصولات كشاورزى را انتظار داشت؟

آيا محصولات دستكارى‌شده ژنتيك منتهى به مصرف كمتر سموم كشاورزى مى‌شود؟

ادّعا مى‌شود كه استفاده از محصولات دستكارى‌شده ژنتيك منتهى به كاهش استفاده از حشره‌كش‌ها و علف‌كش‌ها مى‌شود؛ امّا اين درست نيست و در واقع محصولات مقاوم شده به اين سموم سبب افزايش شديد در استفاده از علف‌كش‌ها شده است. اكثر اين محصولات به نحوى مهندسى شده‌اند كه با علف‌كش گلاى فاسيت(Glyphosate) ، به نام راندآپ(Roundup) استفاده شوند. از زمان استفاده از محصولات دستكارى‌شده ژنتيك در كشور آمريكا، تقريباً افزايش ١٨٣ هزار تن يا در حدود ٧% در حشره‌كش و علف‌كش ثبت شده است؛ در مقايسه با همان مقدار سطح كشت چنانچه محصولات غير دستكارى‌شده ژنتيك كاشته شده بود. متأسّفانه به دليل افزايش عظيمى كه در استفاده از علف‌كش‌ها و حشره‌كش‌ها انجام شده است، هم اكنون كشاورزان با مشكل عظيمى مواجه هستند وآن مقاوم شدن علف‌ها و حشرات به اين سموم مى‌باشد. استفاده از اين موادّ شيميايى در دراز مدّت به كشاورزى پايدار، منتهى نخواهد شد؛ بلكه موجب مى‌شود كه محيط زيست آلوده‌تر و علف‌ها و حشرات مقاوم‌ترى را در محيطزيست ايجاد كرده و راه‌هاى مبارزه با آنها، سخت‌تر و شايد در آينده غير قابل كنترل باشند.

در سال ٢٠١٢ م. مطالعه‌اى بر روى اثر محصولات دستكارى‌شده ژنتيك در استفاده از علف‌كش‌ها و حشره‌كش‌ها در طى ١٦ سال (١٩٩٦- ٢٠١١ م.) در آمريكا به چاپ رسيد[٢] كه در آن، محصولات ذرّت، سويا و پنبه مورد بررسى قرار گرفته بودند. در اين مطالعه، گزارش شد كه سوياى مقاوم به گلاى فاسيت، سبب افزايش ٧٠% استفاده از علف‌كش‌ها شده است. البتّه اين تعجّب‌آور نيست؛ چون صاحبان صنايع بذرهاى دستكارى‌شده ژنتيك، همان صنايعى هستند كه علف‌كش‌ها و حشره‌كش‌ها را توليد مى‌كنند[٣] و به نفع آنها است بذرهايى توليد كنند كه وابسته به استفاده از اين سموم باشند.

در مناطق ديگر جهان، مانند جنوب آمريكا كه استفاده از محصولات دستكارى‌شده ژنتيك را در دستور كار خود قرار داده‌اند، افزايش مشابه گزارش شده است. در كشورهاى «آرژانتين»[٤] و «برزيل» افزايش درصد