ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ١٠٨ - احيا و تكميل طب توسط ايرانيان مسلمان

اواخر قرن چهارم (هجرى قمرى) طبّ اسلامى شاهد ظهور سه تن از بزرگترين پزشكان و پديدآورندگان كتب طبّى بود. اين افراد كه هر سه ايرانى بودند، ربن‌طبرى، رازى و اهوازى نام داشتند. هر سه بخشى از دوره تحصيل يا تدريس خود را در مركز خلافت گذرانده و تمامى كتب آنها به مانند غالب كتب طبّى آن زمان به عربى نگارش يافته بود. در اين شرايط پزشك ايرانى، ابومنصور هروى با نگرش كتاب «الابنية عن الحقايق الادويه» به عنوان نخستين كتاب داروشناسى به زبان فارسى و نيز با فاصله اندك، پزشكى ديگر به نام ابوبكر اخوينى با نگارش كتاب «هداية المتعلّمين فى الطّب» به عنوان اوّلين كتاب طب به زبان فارسى پايه‌گذار تحوّلى مهم در طبّ اين مرز و بوم شدند؛ تحوّلى كه سال‌ها بعد توسط جرجانى به اوج خود رسيد. مورّخان از اين دوران به عنوان عصر تحوّل يا تجدّد طبّ ايرانى ياد مى‌كنند.

حكومت مغول‌ها و تيموريان: در اوايل قرن ٧ ه. ق. مغول‌ها به ايران حمله كردند، كتابخانه‌ها را سوزاندند و مراكز علمى را نابود ساختند. جانشينان چنگيزخان مغول، تحت‌تأثير فرهنگ و تمدّن ايرانى، صاحبان فرهنگ و هنر را به وزارت خود منصوب كردند. با اين حال پزشكى در اين دوران پيشرفت چندانى نداشت و بيشتر توجّه پزشكان در اين دوران به كتاب «قانون» ابن‌سينا بود و شرح‌هايى نيز درباره آن نوشته شد.

حكومت صفويان: صفويان بين قرون ١٠ تا ١٢ ه. ق. بر ايران حكومت مى‌كردند. آنها حكومت مركزى قوى‌اى را به وجود آوردند و مذهب تشيع را مذهب رسمى كشور اعلام كردند. در آن زمان الزام به تحصيل علوم دينى قبل از تحصيل ساير علوم، به صورت يك امر مسلّم درآمده بود. مشتاقان طب مى‌بايست ابتدا در علوم دينى و فقهى به درجاتى‌