و ارتباط با جامعه گرفتار مى‌شود، ابتلاى به غيبت دوازدهمين امام و آخرين وصى پيامبر (ص)، امرى دور از انتظار نيست. از طرف ديگر، وقتى دهمين و يازدهيمن امام كه بى‌هيچ ترديدى دوران حضور را سپرى مى‌كرده‌اند، بر اثر شرايط تحميلى به چنان عملكرد و ارتباطى رو فرموده‌اند، حضرت حجّت (ع) نيز براى اجراى مسئوليّت‌هاى خويش در ارتباط با شيعيان و جامعه اسلامى و عموم مردم، ناگزير از چنين عملكردى است.

نشانه‌هايى براى ياران‌

با اين حال، امام براى اطمينان خاطر به دوستان و اطرافيان خود، پيام‌ها، سخنان و نشانه‌هايى ارائه فرمود تا هر گونه شبهه نسبت به وجود حضرت حجّت (ع) زدوده و دل‌هاى مشتاق به سوى حضرتش رهنمون شود. آن حضرت از بيم دشمنان، ولادت فرزندش را پنهان كرد و جز معدودى از ياران نزديك خويش، كسى را از اين موضوع آگاه نكرد.[١]

زمينه‌سازى عصر غيبت‌

امام حسن عسكرى (ع) در جهت آماده‌سازى زمينه براى غيبت فرزندش حضرت حجّت (ع) بايد مردم را براى اين مرحله آماده مى‌ساخت. برخى از كارهايى كه آن بزرگوار براى تحقّق اين هدف انجام داد، عبارتند از:

١. نهان ساختن: امام حسن عسكرى (ع) براى مقدّمه‌سازى و مهيّا كردن ذهنيّت مردم، به طور عموم و خصوصاً شيعه، در مورد غيبت، شيوه نهان‌سازى را بسيار بيشتر از آنچه در زندگى امام هادى (ع) مورد توجّه بود، به كار گرفت. آن حضرت به جز ايّامى كه به دستور خليفه عبّاسى براى ديدار وى از خانه بيرون مى‌رفت يا برخى اوقات به جهت مصالحى كه در نظر داشت، به كسى اجازه ملاقات مى‌داد يا خود شخصاً به ديدار آنها مى‌رفت، ديدار ديگرى با مردم نداشت؛ بلكه حتّى در برابر شيعيان ظاهر نمى‌شد و از پشت پرده با آنان سخن مى‌گفت.[٢]

٢. ارجاع به نمايندگان: امام حسن عسكرى (ع) نمايندگانى را معيّن كرده بود و آنها را با تأييد و بيان اعتماد، مورد حمايت خويش قرار مى‌داد تا براى حلّ مشكلات دينى و دنيوى رابط ميان آن حضرت و آنان باشند و تا شيعيان به روش مراجعه مستقيم به نمايندگان مأنوس شوند.

٣. تأييد كتب فقه و اصل‌هاى تصنيف شده ياران: امام حسن عسكرى (ع) برخى كتاب‌هاى فقهى و اصولى را كه براى عمل به آن و هدايت شدن در روزگار حضرت و پيش از آن گردآورى شده بود و نيز صاحبان و مؤلّفان آن كتب را مورد تأييد خويش قرار مى‌داد و از زحمات و تلاش‌هاى آنان قدردانى كرده و آن را مى‌ستود. همچنين حضرت از مردم خواست تا به اين كتاب‌ها عمل كنند.[٣]

بيانيه‌هاى امام حسن عسكرى (ع) درباره غيبت امام مهدى (ع)

امام عسكرى (ع) هم‌زمان با مخفى كردن فرزند بزرگوارش از