چشم مردم و نشان دادن ايشان به برخى خواص، سعى كرد فكر غيبت را در اذهان و افكار رسوخ دهد و به مردم بفهماند كه اين مسئوليت اسلامى را بايد تحمّل و به اين انديشه عادت كنند.

دراين باره مى‌بينيم كه ايشان در راستاى فرموده‌هاى پيامبر (ص) و ائمه اطهار (ع) درباره غيبت، سه رويكرد را دنبال مى‌كرد:

١. اعلاميه‌ها يا بيانيه‌هاى كلّى و عمومى درباره صفات مهدى (ع) پس از ظهور و قيامش كه در دولت جهانى تشكيل مى‌دهد؛

٢. توجيه نقد سياسى درباره اوضاع موجود و مقرون كردن آن به انديشه وجود مهدى (ع) و ضرورت ايجاد دگرگونى‌ها از سوى ايشان؛

٣. اعلاميه‌هاى كلّى براى پايگاه‌ها و اصحابش كه در آن، ابعاد انديشه غيبت براى آنان و ضرورت آمادگى و عمل به آن از ناحيه روانى و اجتماعى توضيح داده شده بود تا غيبت امام و جدايى او را از آنان بپذيرند.[١]

بديهى است اگر مسأله غيبت بدون مقدّمه و آمادگى قبلى برقرار مى‌ماند، براى مردم امرى شگفت‌آور و حيرت‌بخش و غافل‌گيركننده بود. از اينجا بود كه امام عسكرى (ع) اين روش را عمل كرد و آن، برنامه‌اى ويژه براى آماده كردن ذهنيّات امّت و آگاه شدنشان بود تا آن روش را بپذيرند و بدون حيرت و شگفتى و همراه داشتن عواقب ناخوشايند و نامحدود، آن را حفظ كنند.[٢]

پى‌نوشت‌ها:

[١]. زندگانى تحليلى پيشوايان ما: ائمه دوازده‌گانه، ص ٢٧١.

[٢]. حديقة الشّيعه، ص ٥٩٢.

[٣]. سفينة البحار، ج ١، ص ٥٨١.

[٤]. بحارالانوار، ج ٥٠، ص ٢٧٤.

[٥]. مجمع البحرين، ص ١٦.

[٦]. الغيبة، ص ١٤٨.

[٧]. مناقب، ج ٤، صص ٤٢٤ و ٤٢٥.

[٨]. با خورشيد سامرّاء، صص ٢٦١ و ٢٧٠.

[٩]. رجال، ص ٤٢٧ به بعد.

[١٠]. مناقب، ج ٤، ص ٤٢٤.

[١١]. مهدى پيشوايى، سيره معصومان، صص ٦٣٢- ٦٣٦

[١٢]. با خورشيد سامرّاء، صص ٢١٣، ٢٢٩.

[١٣]. زندگانى تحليلى پيشوايان ما: ائمه دوازده‌گانه، ص ٢٧٢.

[١٤]. سيره پيشوايان، ص ٦٣٦.

[١٥]. تاريخ تشيّع (دوره حضور امامان معصوم (ع))، زيرنظر: سيّد احمدرضا خضرى، صص ٣٠٣- ٣٠٧؛ پيشوايان ما، صص ٢٦٨- ٢٧٠.

[١٦]. سيره پيشوايان، ص ٦٣٩.

[١٧]. زندگانى تحليلى پيشوايان ما: ائمه دوازده‌گانه، ص ٢٧٣.

[١٨]. منابع مالى اهل بيت (ع)، ص ٦٩.

[١٩]. با خورشيد سامرّاء، ص ٢٩٨.

[٢٠]. آخرين خورشيد پيدا، صص ٦١- ٧٠؛ سيره پيشوايان، ص ٦٥٠.

[٢١]. كمال الدّين، ج ٢، ص ٤٣٤.

[٢٢]. با خورشيد سامرّاء، ص ٢٩٤.

[٢٣]. همان، صص ٣٩٥، ٣٩٦.

[٢٤]. زندگانى تحليلى پيشوايان ما: ائمه‌دوازده‌گانه، صص ٢٧٦- ٢٧٧.

[٢٥]. همان، ص ٢٧٨.