حكومت و رهبرى امّت اسلامى حق امام معصوم است. اما در زمان غيبت امام معصوم (ع)، رهبرى و اداره جامعه مسلمين چه مى‌شود؟ آيا رهبرى و اداره جامعه، رها شده يا به افرادى خاص سپرده شده است؟

در اينكه در عصر غيبت نيز نياز به رهبر وجود دارد، هيچ ترديدى وجود ندارد. بديهى است تا وقتى كه زندگى اجتماعى وجود دارد، جامعه به زمامدار و اداره كننده نيازمند است امّا حقّ زمامدارى و تصدّى حكومت از آن كيست؟

در اعتقاد شيعه، مسأله «ولايت فقيه» به عنوان تداوم ولايت و امامان معصومان (ع) مطرح شده است. در زمان غيبت، فقها كه آگاه به احكام الهى هستند؛ از طرف امام معصوم به چنين سمتى منصوب شده‌اند.

١٥) پيشينه تاريخى ولايت فقيه‌

از وقتى كه فقه شيعه گردآورى شده‌[١] بحث ولايت فقيه، توسط فقهاى شيعه در مناسبتهاى گوناگون و ابواب مختلف، از جمله: كتاب جهاد، كتاب امر به معروف و نهى از منكر، كتاب حدود و قصاص و غيره مطرح گرديده است در اينجا فقط به برخى از فقهايى كه در آثار خود بحث ولايت را مطرح ساخته‌اند اشاره مى‌كنيم.

شيخ‌مفيد[٢] (م. ٤١٣)، شيخ‌طوسى‌[٣] (م. ٤٦٠)، حمزه‌بن عبدالعزيز مشهور به سلّار ديلمى‌[٤] (م. ٤٦٩)، علّامه حلّى‌[٥] (م. ٧٧١)، شهيد اوّل‌[٦] (م. ٧٨٦)، جمال‌الدين‌احمد ابن‌فهد حلّى‌[٧] (م. ٨٤١)، محقق كركى‌[٨] (م. ٩٤٠)، مقدس اردبيلى‌[٩] (م. ٩٣٠)، شهيد ثانى‌[١٠] (م. ٩٦٥)، جوادبن محمد حسينى‌عاملى‌[١١]

[١] - محمد هادى معرفت، ولايت فقيه، ص ١.

[٢] - ر. ك. به: المقنعة، صص ٨١٠ و ٨١١.

[٣] - النهايه، صص ٣٠٠ و ٣٠١.

[٤] - المراسم العلوية، صص ٢٦٣ و ٢٦٤ و الجوامع الفقهية، ص ٥٩٦.

[٥] - قواعد الاحكام، باب جهاد.

[٦] - الدروس، ص ١٦٥.

[٧] - المهذب البارع، ج ٢، ص ٣٢٨.

[٨] - وسايل المحقق الثانى، رسالة صلاة الجمعة، ج ١، ص ١٤٢.

[٩] - مجمع الفائده، ج ٤، ص ٢٠٥.

[١٠] - مسالك الافهام، ج ١، صص ٤٨ و ٥٤.

[١١] - مفتاح الكرامة، ج ١٠، ص ٢١.