دولت يار (نقد و بررسى كتاب آخرت و خدا، هدف بعثت انبياء) - حامدنيا، رسول - الصفحة ١٠١
(ع) نقل مىكند كه پيامبر (ص) فرمود:
«اللّهمّ ارْحَمْ خُلَفائى. قيل يا رسول اللّه و مَنْ خُلَفائُك؟ قال الَّذين يَأتُون مِن بَعْدى وَ يَرْووُنَ عَنّى حديثى و سنتى
؛ خدايا! جانشينان مرا مورد رحمت خويش قرار ده. پرسيدند: يا رسول اللّه! جانشينان تو كيانند؟ فرمودند: آنان كه بعد از من مىآيند و حديث و سنّت مرا نقل مىكنند.»[١]
براى بررسى دلالت اين روايات بايد دو نكته را مورد توجه قرار داد:
الف) پيامبر در زمان خود سه منصب و مقام داشتند: ١- مرجعيّتدينى و بيان احكامالهى و ابلاغوحى؛ ٢- مسئوليت قضاوت و رفع اختلافات و منازعات؛ ٣- رهبرى و رياست و زعامت جامعهاسلامى و تدبير آن. بر همه مسلمانان واجب بود كه در هر سه منصب از پيامبر (ص) اطاعت كنند.
ب) مقصود از راويان حديث و سنّت پيامبر در اين روايت كسانى كه فقط حافظ الفاظ حديثند و از كيفيت دلالت آنها آگاهى ندارند، نيستند؛ بلكه كسانى هستند كه از مهارت لازم در بررسى دلالت و صحّت احاديث و بيان مقصود اصلى و وجه صدور آنها برخوردارند در واقع؛ اين مهارت از عهده كسانى برمىآيد كه با تلاش و كوشش بسيار توانستهاند به مقام اجتهاد و فقاهت برسند. بنابراين، مقصود پيامبر (ص)، فقهايى هستند كه بهعنوان جانشين آن حضرت مطرح شدهاند.
بدين ترتيب منصبهايى كه پيامبر اكرم (ص) در زمان خود داشتند، براى فقها و علماى اسلام كه مصداق روشن بيان كنندگان سنّت پيامبرند، ثابت مىشود. لذا آنان علاوه بر مرجعيّت دينى و قضايى، عهدهدار رهبرى سياسى جامعه اسلامى نيز خواهند بود.[٢]
[١] - وسايلالشيعه، ج ١٨، ص ٦٥؛ من لايحضرهالفقيه، ج ٤، ص ٤٢٠ و الأمالى، ص ١٠٩، مجلس ٣٤، ح ١٤؛ بحارالانوار، ج ٢٠، ص ٢٥ و بابالنوادر، ح ١٥٩١٩؛ مستدركالوسايل، كتابالقضا، ابواب صفاتقاضى، باب ٨، ح ١٠/ ٤٨/ ٥٢.
[٢] - ر. ك. به: نوروزى، فلسفهسياست، ص ١٨٠ و هادوى، ولايتفقيه، ص ١٠٦.