اين واژه به معناى يارى، دوستى، امارت، تصدى امر و تسلط و معانى ديگرى كه نوعى مباشرت و اتصال در آن مى‌باشد به كار رفته است. در فرهنگ فارسى، معانى مختلفى مانند دوست، يار و صاحب براى واژه «ولى» و معناى حكومت براى واژه «ولايت» بيان شده است.[١]

رهبرى و سرپرستى و اداره جامعه، يكى از معانى روشن واژه «ولايت» است و به كسى كه چنين مقامى دارد، «ولى» مى‌گويند.[٢]

در آيات و روايات نيز ولايت به معناى سرپرستى و حكومت و تدبير امور جامعه به‌كار رفته‌است. مانند: «انَّما وَلِيُّكُمُ‌اللّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذينَامَنُوا ...»[٣]

همچنين آيه: «الِنَّبِىُّ اوْلَى بِالْمُؤمِنينَ مِنْ انْفُسِهِمْ ....»[٤]

ولايت به نظر مفسّرين، به معناى تدبير و اولويّت در تصرّف است.[٥]

در كلام على (ع) ولايت به معناى حكومت، بسيار به كار رفته است؛ مانند خطبه ٢١٦ آن حضرت كه مى‌فرمايد: «

امّا بعد فقد جعل‌اللّه سبحانه لى عليكم حقا بولاية امركم‌

» در همان خطبه «والى» به معناى كسى كه رهبرى و حكومت را در دست دارد به كار رفته است: «

واعظم ما افترض سبحانه من تلك الحقوق حق الوالى على الرعية ...»[٦]

در نامه حضرت به مالك، ولايت به‌معناى حكومت و اداره جامعه و والى به‌معناى كسى كه چنين مقامى را داراست، به‌كار رفته و والى و كسى كه داراى ولايت است، راهنماى تحقق اركان عبادى شمرده شده‌است.[٧]

[١] - فرهنگ فارسى معين، ماده« ولى».

[٢] - المحيط، ص ١٧٣٢؛ المصباح المنير، ج ٢، ص ٣٩٦؛ تاج العروس، ج ١٠، ص ٣٩٨.

[٣] - سوره مائده، آيه ٥٥.

[٤] - سوره احزاب، آيه ٦.

[٥] - ر. ك. به: تفسير الميزان، ج ٦، ص ١٢.

[٦] - نهج‌البلاغه، خطبه ٢١٦.

[٧] - جوادى آملى، كتاب نقد، شماره ٢ و ٣، ص ٤٢١.