بود. پيشينه تاريخى اين نظريه را در كلمات و آثار انديشمندان اسلامى و منابع دينى به وفور مى‌توان ملاحظه كرد. حضرت امام خمينى قبل از پيروزى انقلاب اسلامى در محافل علمى و مجالس درس خود، به تشريح اصول و مبانى و ادلّه عقلى و نقلى اين انديشه پرداختند كه بسيارى از آن مباحث در «كتاب البيع» جمع آورى شده است.

مخالفان انديشه حكومت دينى را، كه پس از پيروزى انقلاب اسلامى به مبارزه با آن پرداختند، مى‌توان به دو گروه تقسيم كرد؛ گروه نخست دشمنان بيگانه بودند كه برپايى چنين حكومتى را متضاد با منافع خود در ايران و جوامع ديگر مى‌ديدند و از گسترش آن به ساير جوامع ترس داشتند. بر اين اساس از هيچ تلاشى براى براندازى آن فروگذار نكردند.

گروه دوم نيز به لحاظ داشتن تفكّرات غرب باورانه و ليبراليستى و ...، در داخل به مخالفت با آن پرداختند.

مهندس بازرگان از جمله اين گروه است. ايشان براى اثبات مطلب خود روش درون دينى را پيشه خود ساخته و به زعم خود، با استناد به آيات و روايات و سيره ائمه اطهار (ع) كوشيده است وانمود كند كه دين عهده‌دار حكومت نيست و ميان دين و سياست فاصله‌اى پر ناشدنى است. ايشان مدعى است اهداف بعثت انبيا در دو عنوان «آخرت» و «خدا» خلاصه مى‌شود و از اين موضوع، نفى حكومت از متن دين را نتيجه مى‌گيرد.

وى با تمسّك به نبود حكومت در دست امامان معصوم، نتيجه مى‌گيرد كه حاكميّت متعلق به خدا و معصومين نيست، بلكه به مردم تعلق دارد.

از آنجا كه اين رأى هم نظرا مخدوش است و هم عملًا بنياد جامعه اسلامى را تهديد مى‌كند، در صدد برآمديم تا سخنان وى را كه در كتاب «آخرت و خدا، هدف بعثت انبيا» مطرح شده، مورد نقد و بررسى قرار