و اجتماعى و در نهايت در سعادت افراد مؤثر است. اينجاست كه دين بايد در امور دنيوى و اجتماعى وارد شود و برنامه و نظر خود را ارائه دهد.[١] دين راه صحيح مناسبات را در چهار نوع ارتباط بيان مى‌كند:

١- ارتباط انسان با خود؛

٢- ارتباط انسان با خدا؛

٣- ارتباط انسان با جهان هستى؛

٤- ارتباط انسان با همنوع خود.[٢]

با بيان اين مطلب مشخص مى‌شود كه دين با دنيا و زندگى تنيده شده است و اصلًا براى اصلاح زندگى و براى هدايت ما در بستر دنيا آمده است. بدون وحى و بدون عمل به احكام دين، نمى‌توان به روش درست زندگى دست يافت.[٣]

سنّت پيامبر (ص) و ائمه اطهار (ع) كه شامل گفتار، رفتار و تقريرات آنها مى‌شود، همين مطلب را ثابت مى‌كند. تعاليم آن بزرگان تمام زندگى دنيوى و اخروى، فردى و اجتماعى را در برگرفته‌است. در زمان ائمه‌اطهار، قانونگذارى، اجراى قوانين، اجراى حدود و ... انجام مى‌گرفت. صدها آيه و روايت در باب سياست، حقوق، اقتصاد، تعليم و تربيت، خانواده و ...

گوياى اين مطلب است كه اسلام منحصر به زندگى فردى نيست، بلكه براى زندگى دنيوى و اجتماعى بشر برنامه دارد، چنان كه اقتضاى جامعيت دين و جاودانگى و حقانيّت دين اسلام نيز همين مطلب است.

[١] - احمد واعظى، جامعه مدنى و جامعه دينى، ص ٩٩.

[٢] - علّامه جعفرى، مجله قبسات، ص ١٥.

[٣] - حامد الگار، كتاب نقد، شماره ٢ و ٣، ص ١١٤.