توحيد كه خود داراى مراتبى است چنين چيزى را در ضمن خود دارد؛ به اين معنى كه خداوند خالق تمام هستى و انسانها مى‌باشد. (توحيد در خلاقيت) و هرگونه تصرّفى در نظام هستى متعلق به اوست (توحيد در ربوبيّت تكوينى)، حاكميّت به معناى وضع قانون و اجراى آن نيز از آن خداوند است (توحيد در ربوبيّت تشريعى).

آيات قرآن كريم نيز حاكميّت خداوند را به اثبات مى‌رساند:

«انِ‌الْحُكْمُ الّا للّه‌

؛ حكم فقط از آن خداست»[١]

«الا لَهُ الْحُكْمُ‌؛ بدانيد كه حكم مخصوص اوست.»[٢]

اين آيات و بسيارى از آيات ديگر حاكميّت و حكومت را مخصوص و متعلق به خداوند مى‌دانند. لذا تنها كسانى كه از طرف خداوند مأذون باشند، حقّ حاكميّت بر افراد ديگر دارند.[٣]

لذا اينكه آقاى بازرگان ادعا مى‌كند اسلام و قرآن، حاكميّت را از آنِ خدا نمى‌داند، ادعايى بى‌دليل، مخالف‌آيات صريح قرآن و مردود است.

قابل توجه اينكه، اين نظريه آقاى بازرگان با نظريه‌هاى قبلى ايشان در تناقض است. وى در يكى از مقالات خود چنين بيان مى‌كند: «اسلام ...

دين آخرالزمان، جامع دنيا و آخرت و اداره‌كننده كليه شئون حياتى اعم از مادى و معنوى يا فردى و اجتماعى است».[٤]

مسلّم است كه يكى از شئون حياتى زندگى اجتماعى، مسأله سياست و حكومت مى‌باشد و اسلام به آن توجه لازم را كرده است. در جاى ديگر از آن مقاله چنين بيان مى‌كند:

[١] - سوره يوسف، آيات ٦٧ و ٤٠ و سوره انعام، آيه ٥٧.

[٢] - سوره انعام، آيه ٦٢.

[٣] - ر. ك: همين كتاب، مراتب توحيد، ص ٧٣.

[٤] - بازرگان،« مرجعيّت و روحانيت»، ص ٧٣.