شناخت مسائل دينى مطرح است كه روش نقل، شامل آيات قرآن و وحى و سنّت پيامبر و ائمه‌اطهار (ع) مى‌شود. بنابراين، در معرفت‌شناسى، ابزار واحدى وجود ندارد بلكه ابزارهاى مختلفى مورد استفاده قرار مى‌گيرد.

در برخى مباحث و مسائل تنها از ابزار عقل مى‌توان استعانت جست و جاى استفاده از ابزار ديگرى نيست؛ مانند اثبات اصل توحيد. در مقابل، در برخى مسائل فقط از نقل كه شامل قرآن و وحى و سنّت ائمه‌اطهار (ع) است، مى‌توان استمداد كرد و جاى ابزار عقل نيست؛ مانند بسيارى از احكام عبادى از جمله تعداد ركعات نماز. به عبارتى، كميّت و كيفيّت احكام عبادى كه عقل از دستيابى به ملاكات آنها عاجز است، با استفاده از نقل ثابت مى‌شود.

دسته سومى از مسائل و مباحث دينى است كه هم توسط عقل قابل اثباتند و هم توسط نقل؛ مانند مباحثى در باب معاد كه هم مى‌توان از عقل بهره گرفت و هم از نقل استعانت جست.[١]

خلاصه آنكه در محدوده‌اى كه براى دين مطرح ساختيم با ابزار مختلفى كه بيان كرديم آن مباحث، دينى محسوب مى‌شوند و بكارگيرى آنها واجب مى‌گردد. مباحثى نيز كه صرفا با استفاده از عقل به اثبات مى‌رسد و اراده خداوند نسبت به آن فعل كشف مى‌شود. جزء دين محسوب مى‌شوند ولو درباره آن آيه و روايتى نداشته باشيم. براى مثال در مورد مصرف مواد مخدر، بر فرض كه دليل نقلى نداشتيم، چون عقل حكم به وجود ضرر در آنها مى‌كند و حكم مى‌كند كه آنچه در آن ضرر وجود داشته‌باشد مرضى خداوند متعال نيست؛ لذا حرمت استعمال مواد مخدّر استفاده و اين حكم جزء دين محسوب مى‌شود. بنابراين نمى‌توان منابع دين را محصور در وحى و قرآن كرد.

[١] - ر. ك. به: مصباح،« مباحثى در معرفت‌شناسى دين»، مصباح، ش ٢٠، صص ٦ و ٢١، ص ٢٢.